Шет тілдерін үйрену және жаңа тілдік ортаға ену туралы айтқан кезде, біз көбінесе көптілділіктің оң аспектілеріне - әлеуметтік шеңберіңізді кеңейту, шетелде оқу немесе шетелде жұмыс істеу мүмкіндігіне ғана назар аударамыз. Бірақ әр медальдың екі жағы бар, және жаңа тілдік ортада тұратын және үнемі бірнеше тілді қолданатын адамдар тілдік курстарда шешілмейтін қиындықтарға тап болады. Біз мұны өз көзімізбен көрген адамдардан осы қиындықтарды егжей-тегжейлі түсіндіріп, ұқсас жағдайға тап болуы мүмкін адамдарға кеңес беруін сұрадық.
Дарья Шамонова
Erasmus Mundus журналистика студенті (Дания, Ұлыбритания)
Тілдер: орыс, ағылшын, неміс
«Мен Erasmus Mundus магистрлік бағдарламасы бойынша оқимын, ол екі жыл бойы әртүрлі елдердегі екі университетте оқуды қамтиды. Бағдарлама бойынша студенттер көптеген елдерден келгендіктен, барлық оқыту ағылшын тілінде жүргізіледі. Мен достарыммен, отбасыммен және кейбір орыс тілді сыныптастарыммен үнемі орыс тілінде сөйлесуді жалғастырамын, сонымен қатар неміс тілінде сөйлеймін және Skype арқылы сабақ беремін. Сондықтан мен жиі үш тілді ой елегінен өткізуге байланысты әртүрлі мәселелерге тап боламын.
Мен тілдерді араластырамын
Мүмкін, ең бастысы, сіз мезгіл-мезгіл тілдерді араластырып, шатасып қаласыз. Мысалы, егер мен таңертең ағылшынша, содан кейін күндіз орыс және неміс тілдерінде сөйлесем, ал кешке қайтадан ағылшынша сөйлесем, миым кейде таңқаларлық әрекеттер жасай бастауы және менің еркіме қарсы орыс және неміс сөздерін ағылшын тіліне енгізуі мүмкін. Мен мұны байқамауым да мүмкін.
Мен сөздерді шатастырып, ұмытып кетемін
Мен әдетте сөздермен шатасып, оларды дұрыс айтпай қалуым мүмкін - мысалы, немісше айтылуы бар ағылшын сөздерін немесе орысша айтылуы бар неміс сөздерін айту. Кейде не айтқыңыз келетінін дәл білесіз, алдыңыздағы суретті көресіз, бірақ сөздің өзін есіңізде сақтай алмайсыз. Жақында бір досыммен сөйлесіп отырдым - ең қызығы, орысша - және мен «мұғалім» сөзін ұмытып қалдым. Менің ойымда тақтадағы әйелдің суреті бар екені анық, бірақ мен білетін тілдердің ешқайсысында сөзді есіме түсіре алмадым. Мүмкін, бұл да, бір жағынан, көптілді болудың салдары шығар.
Бұл мәселелер психологиялық кедергіге көбірек ұқсайды. Өйткені сіз осындай қателіктер жібергенде, сөз таппай қалғанда немесе шатасқанда - мұның бәрі сіздің эмоционалды қарым-қатынас қабілетіңізге түбегейлі әсер етеді, себебі сіз бірден «бәрі жаман, мен сөйлей алмаймын» деп ойлайсыз, бірақ бұл әркімнің басында болатынын түсінуіңіз керек. Анастасия Кейдің (редактордың ескертпесі: блогер және көптілді маман) бейнежазбасын көргенім есімде, ол екі тілді адамдар әдетте екі тілді білмейтін адамдарға қарағанда баяу сөйлейді және тіл байлығы аз екенін айтады. Мен өзімді үнемі бұл ми ауруы деп сендіремін және анда-санда шатасып кетуім мүлдем қалыпты жағдай. Бірақ бұл психологиялық тұрғыдан қиын болуы мүмкін. Кейде мен күні бойы бірдеңені дұрыс айтпаймын, соған байланысты көңіл-күйім нашарлайды және мен айтарлықтай аз сөйлеймін.
Бірақ маған уақыт неғұрлым көп өтсе, тілдер соғұрлым миыңызда бөлініп кететін сияқты. Ағылшын тілді ортада неғұрлым ұзақ болсаңыз, ағылшын тілі миыңызды соғұрлым көбірек билейді және онымен байланысты проблемаларыңыз азаяды. Сондықтан мен өзіме уақыт бердім. Мен сондай-ақ, мысалы, ағылшын тілінде сөйлеп, кенеттен неміс тілінде бірдеңе айтқан кезде, қайта жиналу үшін 30 секунд қажет екенін білемін. Сондықтан мен аузымды 30 секундқа жауып, сол жерде отырып, өзіме, сайып келгенде, біз ағылшын тілінде сөйлеп жатқанымызды және оны жалғастыруымыз керек екенін еске саламын. Ал қандай да бір жолмен ол қайта оралады. Ал психологиялық тұрғыдан алғанда, мені енді ана тілділер емес, барлығы үшін ағылшын тілі екінші тіл болып табылатын орта қоршап тұрғаны көмектеседі. Ал өзіңіз сияқты шетелдіктермен сөйлесіп жатқаныңызды еске салған кезде, бұл да аздап жеңілдейді және барлық тілдік және психологиялық кедергілер біртіндеп жойылады.
Басқа тілдік ортада болған кезде жасай алатын ең маңызды нәрсе - өзіңізге уақыт бөлу және басынан бастап өзіңізден тым көп нәрсе талап етпеу.
Виктория
Лингвист, Висконсин ESL институтында (АҚШ) және Универсидад де Хуэлвада (Испания) оқыған.
Тілдер: орыс, испан, ағылшын
«Мен АҚШ-қа ағылшын тілін үйрену үшін орта деңгейде болған кезімде бардым. Үш айдан кейін анаммен Skype арқылы сөйлесіп отырып, орыс тіліндегі бір сөзді ұмытып кететінмін. Менің ойымша, бұл менің ағылшынша сөйлеу әдетіме байланысты болды - мен сол кезде орыс тілін мүмкіндігінше аз қолдануға тырыстым. Содан кейін маған орыс тіліне қарағанда ағылшын тіліндегі бір сөзді есте сақтау оңайырақ болар еді. Бірақ бұл әркімнің басынан өткеретін шығар; сіз мұны бастан кешіруіңіз керек. Алты айдан кейін бұл мүлдем жоғалып кетті, мен екі тілді анық ажырата бастадым. Және олар ешқашан араласпады. АҚШ-та мен испан тілін үйрене бастадым, және бұл менің ойымда толығымен бөлек бөлімде болды. Екі жылдан кейін мен Испанияға оқуға бардым және оған толығымен назар аудардым, ал ағылшын тілі жоғала бастады. Бірнеше тілді үйренген кезде, олардың барлығында бірдей еркін сөйлеу мүмкін емес деп ойлаймын. Сіздің назарыңыз әрқашан біреуіне аударылады. Мүмкін, олардың ешқашан араласпағаны, мен оларды әртүрлі уақытта үйренгенімнен шығар. Алдымен ағылшын тілім орнығып қалды, содан кейін испан тілін үйренуге кірістім.
Аудармадағы қиындықтар
Менің мәселем тілдерді араластыру емес, аударманың қиындықтары болды. Ағылшын тілін де, испан тілін де үйреніп жүргенде, біреумен сөйлесіп, олардың айтқандарының бәрін түсінетінмін, бәрі автоматты түрде ойымда өңделетін, сұрақтарын түсінетінмін, дұрыс жауап беретінмін. Бірақ егер басқа біреу менен олардың айтқанын аударуымды сұраса, бұл нағыз мәселе болатын, себебі грамматикасы басқаша, сөздері басқа ретпен болатын. Сондықтан аудармашының бөлек мамандығы бар шығар - шетелдік адам айтқан сөз тіркесін әдемі аудара білу. Бұл мәселе толығымен жойылды деп айтпас едім. Мен әлі де шетелдікпен сөйлесіп, бәрін мінсіз түсіне аламын, бірақ егер менен аударуымды сұраса, мен оны бірден әдемі жасай алмаймын.
Бастағы бостық
Досым екеуміз тілді еркін меңгерген кезде екінші рет Америка Құрама Штаттарына ұшып барған кезде, біртүрлі нәрсе болды. Елестетіп көріңізші, біз бір ай бойы барлық ана тілділермен сөйлесіп жүрдік, ешқандай проблема болған жоқ, сосын бір күні таңертең оянып, басымда бос орын бар екенін түсіндім. Қонақ үйде жастық қаптарымды ауыстыру үшін не сұрауым керек, бұл қарапайым нәрсе, бірақ оны қалай айту керектігін де есіме түсіре алмаймын. «Қайырлы таң» деп ойлаймын, болды. Кейінірек біз мұғалімдерімізбен сөйлестік, олар бұл кез келген адаммен, кез келген уақытта, тіпті бірнеше рет болуы мүмкін екенін түсіндірді. Ми соншалықты көп жаңа ақпаратты сіңіріп алды, оқу кезінде соншалықты шиеленісті, сондықтан кейін үзіліс қажет. Ол мүлдем ойланғысы келмейді! Ал көптеген тіл үйренушілер қатты ашуланады. «Мен бір ай оқыдым, енді оянсам да ештеңе есімде жоқ. Бұл болуы мүмкін».
Жаңа тілдік ортада мен адамдармен ана тіліңізде қарым-қатынасты шектеуге кеңес берер едім, әйтпесе бұл жаңа нәрсе үйрену мен тереңірек ену процесін баяулатады. Сіз сөйлеуден, түсінікті болудан, қателіктер жіберуден қорықпауыңыз керек. Бұзылған тілде, грамматикасыз, ештеңесіз - сіз жай ғана танк сияқты итересіз. Сіз жай ғана сөйлейсіз, егер олар түсінбесе, сіз қайтадан түсіндіресіз. Сіз қарым-қатынас жасаудан қорықпауыңыз керек; бұл өте маңызды. Дұрыс емес сөйлеген кезде қорқыныш жоғалады, ал прогресс әлдеқайда жақсы және жылдам болады. Ешқандай жағдайда шегінбеңіз.
Дарья Корецкая
Рур университетінің студенті Бохум (Германия)
Тілдер: орыс, неміс
Мен 11-сыныптан кейін неміс университетіне түстім және Германияда төрт жылдан астам уақыт тұрып жатырмын. Менің көптеген жергілікті тұрғындар мен орыс тілінде сөйлейтіндерді қоса алғанда, үлкен әлеуметтік ортам бар. Сондықтан мен үнемі орыс және неміс тілдерін ауыстырып отырамын, кейде күтпеген қиындықтарға тап боламын.
Ақпаратты қай тілде оқығаным есімде жоқ
Бірдеңені оқыған кезде, оны қай тілде оқығанымды есіме түсірмей, қайта таба алмаймын. Мысалы, мен неміс тілінде мақала оқыдым, содан кейін оған қайта оралып, көбірек ақпарат алғым келеді. Мақаланы қайтадан табуға тырысамын, бірақ орыс тілінде іздеп жүргенім белгілі болды, себебі оны неміс тілінде емес, орыс тілінде оқыдым деп ойладым. Шынымды айтсам, мен бұл туралы ештеңе істеуге тырыспаймын. Дегенмен, есте сақтауым керек нәрселері бар мақалаларды сақтай бастадым.
Мен басқа тілден сөздерді енгіземін
Мен мақтануға тырыспаймын; екі тілде ойлау шынымен де табиғи түрде болады. Бұл басқа адамның тек неміс немесе тек орыс тілінде сөйлейтінін білетін жағдайларда кедергі келтіреді. Содан кейін бәрі бірден басымда шатасып кете бастайды. Мысалы, тек орыс тілінде сөйлеуге көңіл бөлу көбінесе қиын, және сіз көбінесе ақымақ сияқты отырып, кездейсоқ айтқан бір неміс сөзінің мағынасын адамдарға түсіндіресіз. Сондықтан отбасыма барғанда, мен тек орыс тілінде болатынына дайындалуға тырысамын; бұл көмектеседі.
Мұның ешқайсысы аса кедергі келтірмейді, бірақ кейде айналамда неміс тілі болса да, мен әлі де орыс тілінде сөйлеймін деп ойлаймын, кейде оны айту оңайырақ, және мен Германияда ана тілімде сөйлейтін адам емеспін. Сонымен қатар, мен Ресейде де ана тілімде сөйлейтін адам емес екенімді түсінемін, себебі менің орыс тілім уақыт өте келе соншалықты өзгерді, мен онымен аздап таңқаларлықтай сөйлеймін, үнемі неміс сөздерін қосамын. Ал қайғылы сәттерде отырып, ойланасың: менің үйім жоқ! Бірақ шынын айтқанда, күнделікті өмірде мұның ешқайсысы үлкен кедергі емес.
Жаңа тілдік ортаға тап болуға жақын кез келген адамға екінші тіл онша жақсы болмаса, алдымен алаңдамауға кеңес берер едім. Егер сіз сөздерді, грамматиканы немесе басқа нәрсені түсінбейтініңізді байқасаңыз, бұл үлкен мәселе емес; бұл біртіндеп табиғи түрде пайда болады және сізге оған көп көңіл бөлудің қажеті жоқ. Әдетте, айналаңыздағылар да назар аудармайды. Сондықтан ең бастысы - назар аудару, ұялмау және сөйлей беру, сөйлеу, сөйлеу. Және басқа адамдар сізге әрқашан жақсы қарайтынын ұмытпаңыз, тіпті бір мақаланы қате айтсаңыз да. Бірақ егер сіз екі айтсаңыз, болды... (күледі)
Ол ешқашан басқаша ма?
Егер сіз қазірдің өзінде «Маған мұның бәрі неге керек?» деп ойлана бастаған болсаңыз, біз сізді сендіргіміз келеді. Біздің кейбір кейіпкерлеріміз осы мәселелердің бәрінен құтылды (немесе дерлік құтылды).
Мысалы, Михаил Немилов жаңа тілдік ортада ешқандай қиындықтарға тап болғанын есіне түсірмейді. Ол жұмыста ағылшын тілін белсенді қолданады және достарымен орыс тілінде сөйлеседі. Кейде Михаил белгілі бір ағылшын терминдері немесе сөз тіркестерінің орыс тіліне аударылатынына күмәнданады: «Сол сәттерде дұрыс жауап бар-жоғы белгісіз, сіз мүлдем дұрыс емес, бірақ түсінікті нәрсемен жауап бересіз (мысалы, «қызықты» және «зашедулит»). Бірақ мұндай жағдайлар Михаилді мүлдем мазаламайды. Максим Стрелков та осындай тәжірибемен бөлісті. Ол сондай-ақ тілдер оның басында араласпайтынын және ешқандай ерекше проблемалары жоқ екенін айтады. Максим мұны оның тілдері өмірінің әртүрлі салаларына бөлінгендігімен байланыстырады, бұл олардың ерекше болуына көмектеседі: «Үйде және достарыммен мен орыс тілін, жергілікті тұрғындармен болгар тілін, ал жұмыста ағылшын тілін қолданамын». Мен әр тілді тек қажет болған жағдайда ғана қолданамын, мүмкін бұл көмектеседі».
Дегенмен, жаңа тілдік орта ми үшін үлкен қиындық болып табылады, ол ақпаратты бірнеше тілде өңдеуге және олардың арасында үнемі ауысып отыруға көбірек күш жұмсауы керек. Бұл қиындықтар күлкілі болуы мүмкін, өзіңізге сұрақ қоюға немесе тіпті үйіңіз қазір қайда екенін ойлауға мәжбүр етуі мүмкін, бірақ олардың барлығы көптеген жаңа мүмкіндіктерді ашу үшін қажет. Glossika мұны жеңілдетеді - сіз бүгін бағдарламаны сіздің қызығушылықтарыңыз бен қабілеттеріңізге бейімдеу үшін жасанды интеллектті пайдаланатын платформада кез келген тілді үйрене бастай аласыз. Сіз ана тілінде сөйлейтіндерден кейін сөз тіркестерін қайталайсыз және сөздік қорыңызды жаттықтырасыз. Ал Glossika-ның аралықпен қайталау әдісі сізге сөздік қорыңызды есте сақтауға көмектеседі.
