Армениядағы жылжымайтын мүлік мәмілелері бойынша шетелдік азаматтар арасында ресейліктер көш бастады. Өткен жылы Ресей азаматтары елде 1207 мүлік сатып алды. Бұл 2021 жылы сатып алынған жалпы санмен салыстырғанда 44,9%-ға өскенін көрсетеді, деп хабарлайды RBC Real Estate Армения кадастр комитетінің деректеріне сілтеме жасай отырып.
АҚШ азаматтары Армениядағы тұрғын үй мәмілелері саны бойынша екінші орында тұр, өткен жылы елде 240 мүлік сатып алған. Иран азаматтары 84 мәмілемен үшінші орында тұр.
Жалпы алғанда, өткен жылы шетелдіктер Арменияда 1950 мүлік сатып алды, оның ішінде 991 пәтер, 330 үй, 369 жер учаскесі, 82 қоғамдық ғимарат, 25 өндірістік ғимарат және 153 гараж бар. Мәмілелер саны өткен жылмен салыстырғанда 22,9%-ға өсті.
Еске салайық, өткен жылы ресейліктер Түркия мен БАӘ-де (Дубай) жылжымайтын мүлік мәмілелерінің саны бойынша да көш бастады.
2022 жыл Ресейде көптеген маңызды оқиғалармен есте қалды. Көпшілік үшін бұл оқиғалар терең теріс мағынаға ие болып, Ресей азаматтарының шетелге жаппай кетуіне әкелді. Кейбіреулер мұны уақытша шара ретінде қабылдаса, ал басқалары тұрғылықты жерін, егер біржолата болмаса, өте ұзақ мерзімге ауыстыруға дайын. Осы жағдайға байланысты БАҚ пен интернетте «эмиграция» және «қоныс аудару» терминдері жиі қолданыла бастады. Олардың арасындағы айырмашылық неде және Ресей Федерациясынан кететіндер нені таңдауы керек?
Қоныс аудару мен эмиграцияның айырмашылығы неде?
«Қоныс аудару» және «эмиграция» ұғымдары қоғамға қолданылған кезде адамдардың жеке немесе топ болып бір жерден екінші жерге көшуін білдіретін кеңірек «миграция» ұғымына жатады. Бүгінгі таңда бұл терминдер ұқсас мағынаға ие болды, дегенмен олар сипаттайтын әрбір процестің өзіндік ерекшеліктері бар.
«Эмиграция» ұғымы ұзақ уақыт бойы белгілі және қолданылып келеді. Ол сыртқы миграцияның бір түрін — бір ел азаматының екінші елге кетуін білдіреді.
«Қоныс аудару» сөзі Ресейде 2022 жылы кеңінен қолданыла бастады. Шын мәнінде, оның мағынасы эмиграциядан әлдеқайда кең. Ағылшын тілінен аударғанда «орынды ауыстыру» дегенді білдіреді, яғни ол компанияларға, жеке тұлғаларға және адамдар тобына қатысты болуы мүмкін. Сонымен қатар, мұндай көші-қондар келесідей болуы мүмкін:
ішкі;
елден шетелге;
басқа мемлекеттен басқа елге.
Бұл термин іс жүзінде «миграция» сөзімен синоним болып шығады. Дегенмен, бүгінде адамдар қоныс аудару туралы айтқан кезде, олардың мағынасы тарырақ.
Бастапқыда көшу дегеніміз бизнестің орналасқан жерін (компанияның жұмысын) өзгерту, оны басқа елге көшіру дегенді білдірді. Компания сонымен қатар қызметкерлерінің бір бөлігін немесе барлығын өзімен бірге алып кетті, бұл бизнес операцияларының үздіксіз жалғасуына мүмкіндік берді (көшу және қызметкерлердің жаңа өмір сүру және жұмыс жағдайларына бейімделуі үшін қысқа мерзімді үзіліс болды).
2022 жылы Ресейден бизнестің жаппай көшірілуі Ресейге салынған санкциялармен байланысты, бұл компаниялардың жұмысын толығымен тоқтатуы немесе ішінара бұзуы/кедергі келтіруі мүмкін еді. Көп жағдайда басшылық пен иелері бұл көшіруді тұрғылықты жерінің немесе тіркеудің өзгеруімен байланыстырмады. Түсіндірме қарапайым болды: көптеген компаниялар шетелде тіркелген немесе шетелдік компаниялардың филиалдары/еншілес компаниялары болған. Сонымен қатар, бұл құбылыс уақытша деп саналды - ешкім Ресей экономикасының санкцияларға төзімділігін, уақытша экономикалық тоқтап қалудың айтарлықтай ұзақтығын немесе енгізілген шектеулердің ұзақтығын күткен жоқ.
Ресейден тұтас компаниялардың кетуімен қатар, өз бизнесін жүргізетін, фрилансерлікпен айналысатын, жеке кәсіпкер ретінде тіркелген және өзін-өзі жұмыспен қамтыған жеке тұлғалар да шетелге қоныс аудара бастады. «Қонысу» термині бұл қозғалысқа автоматты түрде қолданыла бастады. Нәтижесінде, терминнің мағынасы айтарлықтай кеңейді және бүгінде ол компаниялардың, жеке тұлғалардың және адамдар тобының елден уақытша кетуін сипаттау үшін жиі қолданылады.
Осылайша, бүгін қоныс аудару мен эмиграция арасындағы айырмашылық анықталды:
біріншісі тұрақты тұратын елінен уақытша кетуге байланысты;
екіншісі тұрғылықты жерін тұрақты негізде ауыстыруды білдіреді.
Бұл сондай-ақ процестер арасындағы басқа да айырмашылықтарды анықтайды.
Мақсаты. Қоныс аудару әдетте белгілі бір қысқа мерзімді, қол жеткізуге болатын мақсаттар үшін таңдалады. Оларға, мысалы, ұзақ демалыс немесе елдегі қысқа мерзімді болады деп күтілетін белгілі бір теріс оқиғалардан қашу кіруі мүмкін. Эмиграцияның мақсаты - тұрақты тұратын жерін өзгерту.
База. Бұл салық төлеушінің тұрғылықты жерін қоса алғанда, тұрғылықты жері; негізінен тұрғын үй мен басқа да мүлікке меншік құқығы; жақсы қалыптасқан әлеуметтік желі; табыс көздері және т.б. туралы. Көшу кезінде база әдетте өзгеріссіз қалады — көшіп келген адам жаңа елде болу мерзімі ішінде мұның бәрін сақтайды. Эмиграция кезінде олар бүкіл базасын өзгертуге мәжбүр болады: азаматтық немесе кем дегенде тұруға рұқсат алу, салық төлеушінің тұрғылықты жерін өзгерту, тұрғын үй табу және мүлкін көшіру (немесе жаңа мүлік сатып алу), әлеуметтік ортаға бейімделу (әдет-ғұрыптар, тіл) және жұмыс табу.
Дайындық. Көшу толығымен өздігінен мүмкін. Бұл ешқандай арнайы дайындықты қажет етпейді - көптеген елдер Ресей азаматтарын визасыз да қабылдайды. Тұру орындарына қонақ үй бөлмелері немесе жеке жалға берілетін үйлер кіреді. Қашықтан жұмыс істеу қазір көптеген адамдар үшін қолжетімді, ал басқалармен қарым-қатынас жасау үшін көбінесе ағылшын тілін негізгі түсіну және түсінікті қимылдар қажет. Дегенмен, эмиграция маңызды дайындықты қажет етеді - құжаттарды толтырудан және тілді үйренуден бастап қолжетімді және қолжетімді тұрғын үй мен қажетті табысы бар тұрақты жұмыс табуға дейін.
Шын мәнінде, қоныс аудару мен эмиграция процестері арасындағы осы негізгі айырмашылықтар елден кететіндердің таңдауын анықтайды.
Нені таңдау керек: қоныс аудару немесе эмиграция?
Адамдар осындай себептермен көшіп-қонуды және қоныс аударуды шешеді. Оларға мыналар жатады:
Саяси – кету елдегі саяси процестердің немесе тұтастай алғанда қазіргі жүйенің қабылданбауына байланысты.
Экономикалық - бұл қадам әл-ауқатты арттыруға және беделді жұмысқа орналасуға бағытталған.
Діни - адам өз дінін ұстанатын елге көшіп барады немесе діни себептермен қудалаудан қашады.
Қоршаған орта – денсаулықты сақтау және жақсарту үшін қоршаған ортасы жақсы елге көшу.
Медициналық - бұл қадам білікті медициналық қызметтерді алу немесе емделуге жолдама алу ниетінен туындайды.
Әлеуметтік - тұратын елдегі әлеуметтік қақтығыстарды, басқа елде отбасын құруды немесе қайта біріктіруді білдіреді.
Мәдени.
Әскери қызметшілер, көші-қон себебі тұрғылықты елінің аумағындағы әскери әрекеттер, әскери қақтығыстарға қатысу, қарулы күштерде қызмет етуден бас тарту және т.б. болған кезде.
Қоныс аудару мен миграцияны таңдағанда, сіз бірнеше сұраққа нақты жауап беруіңіз керек:
Көрсетілген немесе басқа себептердің қайсысы бұл шешімге әкелді?
Мәселелер кеткеннен кейін белгілі бір уақыт ішінде шешіле ме, әлде олар тұрақты тұратын елдің ажырамас бөлігі ме және жақын болашақта принцип бойынша шешілуі мүмкін емес пе?
Мигранттың қандай мүмкіндіктері бар және олар эмиграция үшін жеткілікті ме?
Ол өзінің өмір салтын, әлеуметтік ортасын және материалдық базасын толығымен өзгертуге дайын ба, әлде бәрін сақтап қалғысы келе ме?
Осы сұрақтардың әрқайсысына нақты жауап табу өте маңызды. Мысалы, егер сұрақ жоғары жалақылы жұмысқа орналасу туралы болса, екі нұсқаны да қарастыруға болады:
экономикалық дамыған елде эмиграция және тұрақты жұмыспен қамту, онда қолданыстағы мамандық бағаланады және жалақы деңгейі априори жоғары;
беделді компанияда 3-6 айлық тағылымдамадан өту үшін көшу, содан кейін сіз мансаптық өсудің айтарлықтай өсуін және тиісінше табыстың өсуін күте аласыз.
Тағы бір нұсқа - қазіргі қарулы қақтығысқа байланысты ішінара жұмылдыру жарияланғаннан кейін көрші елге көшу. Бұл жағдайда жұмылдыру шараларының тез аяқталуын және бір-екі ай ішінде қалыпты өмірге оралуды күту арқылы көшуге болады. Дегенмен, егер тұрақты тұратын елде соғыс қимылдары жүріп жатса және олардың жақын арада аяқталуы мүмкін болмаса, эмиграцияны қарастырған жөн.
Өз нұсқаларыңызды қарастырған кезде, жоғарыда сипатталған барлық нюанстарды ескеру маңызды. Мысалы, онлайн жұмыс істейтін фрилансер көшкеннен кейін жұмыс (немесе табыс көздері) іздеудің қажеті жоқ. Жалақысына байланысты олар басқа да мәселелерді шешуі керек - тұрғын үй, мүлік, құжаттар және т.б. Бұл жай ғана сіздің әдеттегі өмір салтыңызды ішінара өзгертетін уақытша көшу пайдалырақ па, әлде шетелде тұрақты тұруға бейімделудің алыс перспективасы бар түбегейлі өзгеріс пе, соны бағалау мәселесі.
Дегенмен, мұндай таңдауға әдетте тек өзін-өзі жұмыспен қамтығандар немесе әлемнің кез келген жерінде жайлы өмір сүруге жеткілікті капитал жинағандар ғана тап болады. Әйтпесе, жұмыс беруші таңдау жасайды, ал эмиграция немесе қоныс аудару мәселесі мүлдем туындамайды немесе өмір нақты шешімді талап етеді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Көшу әрқашан уақытша кетуді білдіре ме?
Жоқ, кейбіреулер мәселелерін уақытша шешу үшін, содан кейін эмиграция мәселесін кейінірек шешу үшін көшуді таңдайды. Тағы бір нұсқа - өмір сүру жағдайларын бағалау және тұрақты тұру үшін елді саналы түрде таңдау үшін бірнеше елге көшу.
Еңбек миграциясы қоныс аудару ма, әлде эмиграция ма?
Бұл оның қалай ұйымдастырылғанына байланысты. Егер басқа елге жұмыс істеу үшін кету уақытша тұруды және содан кейін қайтып оралуды қамтыса, бұл қоныс аудару деп саналуы керек. Тұруға рұқсат пен азаматтық алу, сондай-ақ жаңа қабылдаушы елде тұрақты жұмыс табу эмиграция болып саналады.
Екінші азаматтығы алынған елге көшу қоныс аудару немесе эмиграция деп саналуы керек пе?
Егер адамның қос немесе бірнеше азаматтығы болса, паспорты бар әрбір ел оны өз азаматы ретінде таниды. Тиісінше, мұндай көшу қабылдаушы ел тарапынан тұрақты тұратын жеріне оралу болып саналады. Кету елінің тұрғысынан бұл эмиграцияға көбірек ұқсайды.
2012 жылдан бері Португалия Golden Visa бағдарламасы арқылы 6,6 миллиард еуро инвестиция тартты.
Португалия үкіметінің «алтын виза» бағдарламасын тоқтату ниетіне байланысты қараша айында оған деген қызығушылық шамамен 50%-ға артты.
Естеріңізге сала кетейік, Португалияда «алтын визалар» арқылы инвестиция салу шетелдіктерге елде тұру құқығын және Шенген аймағында визасыз саяхаттау мүмкіндігін береді.
Португалияның Шетелдіктер және шекара қызметінің мәліметтері бойынша, қараша айында «алтын визалар» арқылы салынған инвестициялар қазан айымен салыстырғанда 48%-ға өсіп, 65 миллион еуроға жетті, бұл өткен жылдың сәйкес айымен салыстырғанда 41%-ға көп, деп хабарлайды Reuters.
2012 жылдан бастап Португалия «алтын виза» бағдарламасы арқылы 6,6 миллиард еуро инвестиция тартты, негізінен Қытайдан, Бразилиядан және Түркиядан. Бұл инвестицияның көп бөлігі жылжымайтын мүлікке жұмсалды. Бұл елде мүлік пен жалға алу бағасының өсуіне әкелді. Нәтижесінде, Еуропалық Комиссия қауіпсіздік мәселелеріне байланысты мұндай бағдарламаларды тоқтатуға шақырды. Португалияның «алтын виза» бағдарламасы
Португалия бұл бағдарламаны 2012 жылы іске қосты. Ол жылжымайтын мүлікке 280 000 еуродан астам немесе өнерге 250 000 еуродан астам инвестиция салған, кемінде 10 жұмыс орнын құрған немесе ел экономикасына 1,5 миллион еуро немесе одан да көп инвестиция салғандарға тұруға рұқсат береді.
Наурыз айында Португалия Украинаға басып кіруге байланысты Ресей мен Беларусь азаматтарына «алтын виза» беруді тоқтату туралы шешім қабылдады. Биыл ресейліктер Португалияға «алтын виза» алуға 10 өтініш берді, бірақ олардың барлығы қабылданбады. Бағдарлама іске қосылғаннан бері Португалия 431 Ресей азаматына «алтын виза» берді.
Бұл шешім Украина мен Грузияның оккупацияланған аймақтарына қатысты
ЕО Кеңесі Украина мен Грузияның уақытша оккупацияланған аумақтарында берілген ресейлік жол жүру құжаттарын мойындамау туралы шешім қабылдады, деп хабарлайды UNIAN.
«Ресейдің Украинаға қарсы агрессиялық соғысы ережелерге негізделген халықаралық тәртіпті ашықтан-ашық елемеу болып табылады, Еуропадағы бейбітшілік пен қауіпсіздікке қауіп төндіреді. Бүгінгі ЕО Кеңесінің шешімі біздің Украинаны қатты қолдайтынымызды тағы да растайды. Біз Ресейдің өз аумақтарын заңсыз аннексиялауын ешқашан мойындамаймыз және Украинаның барлық оккупацияланған аумақтарды босатып, толық бақылауды қалпына келтіру құқығын қайталаймыз», - деді қазіргі уақытта Рада төрағасы қызметін атқаратын Чехия Республикасының ішкі істер министрі Вит Ракушан.
Мәлімдемеде бұл шешім Ресейдің Украинаға қарсы негізсіз және негізсіз әскери агрессиясына және Ресейдің оккупацияланған аймақтардың тұрғындарына Ресей паспорттарын беру тәжірибесіне жауап ретінде қабылданғаны айтылған.
Бұл шешім Ресейдің 2008 жылы Грузияның Абхазия мен Оңтүстік Осетияның «тәуелсіздігін» тану туралы шешіміне байланысты қабылданды.
Сондықтан, Украинаның Ресей басып алған аймақтарында немесе Грузияның өзін-өзі жариялаған бөлек аумақтарында немесе сол жерде тұратын адамдарға берілген ресейлік жол жүру құжаттары виза алу немесе Шенген аймағының шекараларын кесіп өту үшін жарамды болып саналмайды. Бұл аймақтарда берілген ресейлік жол жүру құжаттары енді ЕО мүше мемлекеттерімен танылмайды немесе танылу үстінде.
Неліктен үлкен өзгерістер дәуірінде ойыншы жаргоны мен саяси экономиядан алынған сөздер күнделікті сөйлеуге тек бейбіт дәуірде ғана толық түсінікті болады. Анналист филолог үшін мұндай ену сәтін түсіру маңызды. Free University профессоры Гасан Гусейнов жақында «эмигрант» терминін алмастырған танымал «қоныстанушы» терминімен шешілетін жаңа әлеуметтік сұранысты зерттейді.
Терминологияға қатысты бұл пікірталас әдетте жоспарлаудың тереңдігіне дейін қысқарады. Иә, Қазан төңкерісінен кейін Ресейден қашып кеткен эмигранттардың алғашқы толқынының көпшілігі қысқа мерзімге кетіп барамыз деп ойлады: «Большевиктер екі-үш айдан артық шыдай алмады!» Шынында да, олардың көпшілігі жақында ғана - 1905 жылғы революция кезінде - эмиграцияға кеткен, ал кейбіреулері кейінірек оралды. Ең қызығы, революцияны ұйымдастырған Ресейге оралған эмигранттар болды.
Кейінірек Чека жойып жіберген эмигранттар Кеңес Одағы басшылығы үшін негізгі қауіп төндіретін негізгі фактор болып қала берді. Бірақ тіпті азаматтардың өздері де өз еліне ешқандай қауіп төндірмейтінін жақсы білсе де, бұл өзін-өзі атауға немқұрайлы қарады. Бұрынғы Кеңес Одағына қарағанда үндістер мен пәкістандықтардың, қытайлар мен итальяндықтардың, поляктар мен вьетнамдықтардың әлдеқайда көп диаспораларын бақылағаннан кейін де, бұрынғы КСРО эмигранттарының өздері де, өз отандарында қалған туыстары мен достарының көпшілігі Ресей мен КСРО-дан эмиграциялау әрекетінде ерекше, ерекше нәрсе көрді.
Сатқындықтан қарсылыққа дейінгі («Біз жер аударылған жоқпыз, біз миссиядамыз») көзқарастардың ауқымы, «ол қалағандықтан кетіп қалды» деген сабырлы көзқарасқа кедергі келтірді. Адамдар провинциялардан астаналарға, суық солтүстіктен жылы оңтүстікке, қатал өмір сүру әлемінен күнделікті өмірдің жайлылығына көшеді. Бірақ эмиграция ұғымы ең бастысы КСРО немесе Ресейден кету болғанша және жаңа тіркеу портының атауы онша маңызды болмағанша өзекті болып қала берді.
Профессор Хасан Гусейнов
Қашудағы түпкіліктілік элементі бірінші толқыннан үшінші толқынға дейін күшейе түсті. Бірінші толқынның эмигранттары (1917 жылдан кейін) екінші (Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде) және үшінші (1970 жылдар шамасында) толқындардағы эмигранттардан айырмашылығы, біраз уақыт оралуды армандай алды. КСРО ыдыраған кезде және одан кейін бұрынғы кеңестік республикалардан кеткендер енді жаһандық көші-қонды мәжбүрлі және соңғы қадам ретінде қарастырмайтын болды. Мен өзім Ресей Федерациясынан тыс жерде 17 жыл тұрғаннан кейін өзімді эмигрант сезінбедім және 2007 жылы Мәскеуге оралғаннан кейін жаңа жағдайларымды толықтай қабылдадым. Немесе толығымен дерлік: Путиннің режимі КСРО-да болған ең жиіркенішті нәрсенің - чекизмнің, адамдарды қудалаудың азапты жүйесінің кеш қайта оралуы деген түсініктен арыла алмадым. Мен кез келген киіммен (патриотизм, руханият) киінген чекизм идеологиясы халықтың кез келген маңызды бөлігін баурап ала алады деп сенуге дайын емес едім. Бірақ 2007 жылдан 2020 жылға дейін мен дәл осы процестің куәсі болдым. Сонымен қатар, эмиграцияның жаңа толқыны басталды, орыс қоғамының құлдырауына көз жұмуға дайын адамдар мен көбінесе үнсіз басқа жерге - Черногорияға, Францияға, Аргентинаға немесе Кипрге көшкендер арасында біртіндеп бөліну басталды. 2008 жылы Грузияға шабуылдан кейін; 2014 жылы Украинаға алғашқы басып кіру және Қырымды аннексиялаудан кейін; және 2022 жылдың 24 ақпанынан кейін жаңа күшпен.
2008 және 2014 жылдар аралығында бұл эмиграция байқалмады дерлік. Ойыншы жаргонымен айтқанда, ол «минималды» болды: адамдар оған тыныш дайындалып, біртіндеп кетіп, жаңа үйлеріне орналасып, Ресейдегі үйлерін сатуға асықпай отырды. 2008 және 2010 жылдар аралығында мен кетуге нақты шешім қабылдаған, бірақ көшуге болатын әртүрлі елдер туралы ақпарат жинап жүрген жақсы достарыммен және достарымның достарымен кездескенімді жақсы есімде. Бұл адамдарды эмигрант деп атауға болмайды - олар ішкі эмиграция кезеңінен өтіп, туған қалаларында ешқандай меланхолиясыз жүріп жатты. Дәлірек айтқанда, егер олардың көзінде қорқыныштың ізі болса, олар бұл қорқынышты сәтсіздік пен туған жерлеріне оралу қаупі алдында сезінуі мүмкін еді. Іштей олар әлдеқашан кетіп қалған, енді баратын жер іздеп жүр.
2022 жылдың 24 ақпанынан кейін барынша қашу уақыты басталды. Қолайлы жерге қонудың мүмкін жағдайларын тыныш түсіндіруге уақыт болмады. Дегенмен, тіпті мұнда да «ақпандықтар» агрессор елден келген босқындарға деген халықаралық жанашырлық толқынына төтеп бере алды. 2022 жылдың көктемі мен жазында Ресейден қашып кеткен адамдар «саяси эмигранттар», суретшілер немесе қауіп төнген ғалымдар, яғни саяси көзқарастары үшін бас бостандығынан айырылу қаупі төнген адамдар ретінде жіктелді.
Бірақ «қыркүйекшілерге» – әскерге жеке шақырылу қаупіне байланысты елден кетуді шешкендерге – басқаша қаралды. Олардың көпшілігі өздерін эмигрант деп санағысы да келмейді. Иә, олар барынша шығынмен қашуға мәжбүр, бірақ сонымен бірге қашудың экономикалық тұрғыдан тиімді болуын сақтауға тырысады.
Сөйтіп, нақтырақ терминге деген қоғамдық сұраныс пайда болды. Бұл термин «көшу» болып шықты. Көшуші, эмигранттан айырмашылығы, іс жүзінде десантшы. Олар компания командасының құрамында басқа елге ауыстырылады немесе өздері бизнесін – үлкен немесе кіші – Ресейден тыс жерлерге көшіреді. Тіпті ағылшын немесе орыс тілінің шет тілі ретіндегі қарапайым мұғалімі, онлайн жұмыс істей алатын жаңа клиенттерді ұстап тұру немесе тарту – эмигрант емес, көшуші. Кеше ғана Кремльдегі адамдардың Кремльді кем дегенде дүрбі арқылы көруге болатын пәтерден қозғалысы туралы пікір білдірген саясаттанушы Венаға немесе Тель-Авивке, Прагаға немесе Ригаға көшіп, бос қабырғаға қарсы сөйлей береді. Көшуші артындағы қабырғада біртіндеп фикус ағашы немесе басылым пайда болады: көшуші жаңа жерге тамыр жайғанының белгісі. Ол «Путин режимі» туралы емес, Ресей билігінің дәліздерінде болып жатқан оқиғалар туралы емес, көшіп келгеннен кейін өзін бөліп алған әлеуметтік орта туралы талқылай бастады.
Эмигрант билік тарапынан болатын ықтимал қауіптерден – сот аппаратынан немесе полицияның қатыгездігінен – қашып, елден және мемлекеттен кетеді. Көшіп келген адам жаңадан қабылданған әлеуметтік ортадан, Путин режиміне де дұшпандық танытқан дұшпандық азшылықтан қашады, бірақ мүлдем басқа себептермен.
Ашулы әскерге шақырылғандардың командирлеріне бронь, қару-жарақ және жауынгерлік жаттығуларға уақыт бермегені үшін айқайлап жатқан видеоларын көріп, қоныс аударған адам түсінеді: бұл адамдар қырғынды бастағаны үшін емес, соғысты жеткіліксіз тиімді жүргізгені үшін Путин режиміне қарсы наразылық білдіріп, наразылық білдіріп жатыр. Путиннің құрдастары бұрынғы кумирін қылмыспен емес, жеткіліксіз құлшыныспен, қылмысты жасай алмаумен айыптайды.
Ресейде соғыстың өзіне қарсы қанша адам болса да, қоныс аударудың шешуші түрткішісі - Путиннің Пригожин стилінде, Стрелков-Гиркин стилінде немесе Суровикин стилінде соғыспағаны үшін реніш білдіргендердің сезімі. Барлық украиндықтар электр қуаты мен жылудан айырылған жоқ, барлық украин кен орындары біздің танкілерден төгілген мазутпен уланған жоқ, әрбір украин отбасы үйлерінің қирандыларын тастап, Еуропаға қашқан жоқ. Путин режиміне қазіргі кезеңінде наразылар ең қатты айқайлап жатыр. Ал бұл адамдар күш жинап, алғашқы мүмкіндікте «жеңіске жету» үшін бейбітшілік келіссөздерін қолдауға дайын.
Көшіп келген адамның мұны түсінуге уақыты бар. Сондықтан күнделікті сөйлеуде эмигрант мәңгілікке кеткен адам деп ойлау дұрыс емес, ал көшіп келген адам, керісінше, әскери қауіп төнгеннен кейін бірден оралатын адам деп ойлау дұрыс емес. Жерлестерінің сөздерін тыңдап, көшіп келген адам кенеттен елдегі үкімет өзгеруі мүмкін екенін түсінеді, бірақ олардың бақылауындағылар туралы не деуге болады? Олар, көшіп келген адам, қайтып оралып, Путинді өзінің жариялаған каннибалдық күн тәртібін орындай алмаған әлсіз адам деп санайтындармен көрші тұрғысы келе ме?
«Новая газетаның» тілшісі Иван Жилин бір жарым ай бойы Қазақстанда, Қырғызстанда және Өзбекстанда болып, сол жерге қоныс аударған отандастарымен және жергілікті тұрғындармен әңгімелесті. Енді ол өз әсерін қорытындылайды: мұнда тұру қанша тұрады және бағалар қандай, жұмыс табу шындыққа жанаса ма, орыстарға мұнда қалай қарайды және Орталық Азия туралы қандай қате түсініктеріміз бар. Сондай-ақ, ол мұнда көшіп келу кімге пайдалы, кімге пайда әкелмейтінін талқылайды.
Қыркүйек айының соңынан бастап мен Орталық Азияға көптеп және бірден саяхаттауды шешкен отандастарымның өмірін бақылап отырмын. Қазақстан тек 21 қыркүйек пен 4 қазан аралығында 200 000-нан астам Ресей азаматын қабылдады; Өзбекстан тек қыркүйек айында 78 000 қабылдады; Қырғызстан жыл басынан бері шамамен 190 000 ресейлікті қабылдады, шамамен 40 000 қалды. Тәжікстан жыл басынан бері 225 000 Ресей азаматының келгенін хабарлады, бірақ олардың қаншасы елде қалғаны белгісіз.
Ресей азаматтарының көпшілігі Орталық Азияға турист ретінде кірді. Бірақ кейін олар ұзағырақ қалуды шешті. Бұл әсіресе Орталық Азия елдерінің заңдары мұны рұқсат ететіндіктен дұрыс: визасыз да 30-дан 90 күнге дейін бола аласыз, ал тіркеуден (бұл қиын емес) немесе уақытша тұруға рұқсат алсаңыз, бір жыл бойы тұра аласыз.
Қыркүйек және қазан айларында кететіндер үшін ең бірінші және ең басты алаңдаушылық, және бүгін де көпшілікті алаңдатып отырған мәселе - адамдардың бізге қалай қарайтыны. Өкінішке орай, Ресейде Орталық Азия елдері туралы жағымсыз стереотиптер қалыптасты: ондағы адамдар, олардың айтуынша, өткен ғасырда тұрады, достыққа бейім емес және бізді отаршылдар деп санайды, яғни егер сіз келсеңіз, әр қадам сайын жеккөрушілікпен қарайтын көзқарастар мен жағымсыз пікірлерге тап боласыз. Шындық басқаша болып шықты:
Қазақ қалаларында орыстарға кафелерде тегін тамақ беріліп, шіркеулер мен кинотеатрларда түнеуге шақырылды. Тіпті кейбір жергілікті тұрғындар келушілерді өз пәтерлеріне тегін кіргізді;
Онда Өзбекстан дүкендерінде отандастарымыздан: «Сізде нан бар ма? Біз сізге тегін нан бере аламыз» деп сұраған;
Онда Бішкек көшелерінде адамдар маған келіп: «Біз сізді өте жақсы түсінеміз», - деді.
Шын мәнінде, ресейлік «туристер» мұнда босқындар ретінде қабылданды. Ал босқындарға көмек қажет.
Әрине, тағы бір аспект бар. Ресейден кетіп бара жатқандардың айтарлықтай бөлігі табысты мамандықтары бар адамдар: IT мамандары, кәсіпкерлер және қаржы менеджерлері болды. Орталық Азияның барлық елдерінде (мүмкін, тек туристерді ғана емес, тіпті COVID-19 жағдайларын да шектейтін Түрікменстаннан басқа) жалға берілетін тұрғын үй бағасының екі-үш есе күрт өсуі кездейсоқтық емес. Әрине, кейбір жергілікті тұрғындар жаңадан келгендерді табыс көзі ретінде қарастырады. Бірақ сұраныс ұсынысты тудырады, ал 200 000 халқы бар тұтас қала сіздің қалаңызға көшіп келгенде, бағаның өсуі таңқаларлық емес.
Сонымен қатар, бағалар ресейлік стандарттарға сай болып қала береді: Алматыдағы екі бөлмелі пәтерді қазіргі уақытта 30 000 рубльге жалға алуға болады, ал Қазақстанның басқа қалаларында арзанырақ. Ал Орталық Азияның басқа елдерінде бұл әдетте Қазақстанға қарағанда арзанырақ. Әрине, бұл ірі қаланың орталығындағы еуропалық сапалы жөндеуден өткен жаңа пәтердің бағасы емес, бірақ орталықтан жарты сағаттық жерде орналасқан ұқыпты орын үшін бұл өте қолжетімді. Бөлмені бірге жалға алу одан да үнемді: ресейліктер көбінесе Telegram чаттары арқылы жалдау шарттарын үйлестіреді және пәтерді 3-4, кейде 5-6 адаммен бөліседі. Жалға алушылар саны, әрине, үй иелерінің қалауына байланысты.
Мұнда жұмыс табу іс жүзінде мүмкін: жергілікті жұмыс берушілер дәрігерлерді, хореографтарды, құрылысшыларды, даяшыларды және әртүрлі мамандықтардағы басқа да жұмысшыларды сол көші-қон чаттары арқылы іздейді. Әрине, IT мамандары ерекше танымал: тіпті олар үшін тұруға рұқсат алу процесін жеңілдететін және тегін медициналық көмек пен басқа да көптеген жеңілдіктерді қоса алғанда, мемлекеттік қызметтердің толық спектріне қол жеткізуді қамтамасыз ететін тұтас мемлекеттік бағдарламалар жасалды. Әрине, жоғары жалақы күтпеңіз: олар әдетте ресейліктерге қарағанда екі-үш есе төмен. Бірақ бұл қарапайым өмір сүру үшін жеткілікті, әсіресе бюджетті бөліссеңіз. Сонымен қатар, тұрғын үйден басқаның бәрі Ресейге қарағанда әлдеқайда арзан: жақсы нан 13 рубльге, макарон 30 рубльге, ал Алматы метросында жүру 10 рубль 50 тиын тұрады.
Орталық Азия елдері үкімет деңгейінде Ресей азаматтарының тұруын жеңілдету үшін шаралар қабылдауда: мысалы, салық төлеушінің сәйкестендіру нөмірлерін алу рәсімдерін жеңілдету арқылы, бұл оларға жергілікті банктерде карталар ашуға және жұмыс табуға мүмкіндік береді. Ресей азаматтарының жаппай ағынына байланысты ЖІӨ-нің 13%-ға өсуін болжаған Арменияның тәжірибесі көпшілік үшін тартымды болып шықты.
Украинада болып жатқан оқиғаларға қатысты көзқарастар әртүрлі: Қазақстан мен Өзбекстанның шенеуніктері Украина мемлекетінің аумақтық тұтастығын қолдайтындарын бірнеше рет атап өтті, ал Өзбекстандағы кейбіреулер, әсіресе, бұл қақтығыста Ресейге жанашырлық танытады. Дегенмен, парадоксалды түрде, барлық елдердің тұрғындары Ресейдің өз елдеріне келуін қаламайтындарын сақтықпен мәлімдейді. Олар: «Біз орыстарды қысымға алмаймыз», - деп баса айтады. Және бұл рас.
Сонымен қатар, Орталық Азияға қоныс аудару барлығына бірдей қолайлы емес. Халықаралық адам құқықтары ұйымдары аймақтағы адам құқықтары жағдайын қанағаттанарлықсыз деп үнемі мойындайды. Бұл Шығыс екенін және Ресейде қысым көрген қауымдастықтардың өкілдерін онда да жылы қарсы алмайтынын түсіну маңызды.
Соған қарамастан, Орталық Азия көптеген адамдар үшін баспана болып шықты: жоғары жалақы алатын IT мамандарынан бастап, қалталарында соңғы 40 000 рубльмен кеткендерге дейін. Әртүрлі дәрежеде олардың барлығы осында өмір сүрді. Кейбіреулері ішінара мобилизацияның аяқталғаны туралы хабарланғаннан кейін Ресейге оралды, ал басқалары қалуды шешті. Бірақ ресейліктердің барлығы дерлік: «Олар бізге Ресейдегі мигранттарға қарағанда жақсырақ қарайды», - деп атап өтті. Бұл өзімізді тексеріп, бәрін дұрыс жасап жатырмыз ба деп сұрауға тағы бір себеп..
Көпшілік үшін «эмиграция» сөзінің өзі себепші фактор болып табылады. Біздің тарихымызда отандастардың елден кетуге мәжбүр болған көптеген мысалдары болды, ал олардың сағынышы әлі күнге дейін әртүрлі ойдан шығарылған әңгімелерде қайта оралады. Біздің сарапшы ұстазымыз Виктория Пустыльникова қоныс аударушылар неліктен стрессті бастан кешіретінін және онымен қалай күресу керектігін түсіндіреді.
«Эмиграция» қорқынышты және «Бұл мәңгілік пе?» деген сұрақ туғызады. 2022 жылғы тәжірибе «иә» сөзінен гөрі «жоқ» сөзін көбірек көрсетеді. Біздің сөздік қорымызға жаңа сөз еніп келеді: қоныс аудару. Бұл сөз міндеттемейді, керісінше босатады: сіз бір елде біраз уақыт тұрып, екіншісіне көшіп, қайта күш жинап, күте аласыз және басым ойлардан демалуға болады.
Көшіп бара жатқандардың көпшілігі әлі күнге дейін «тамырларын жайып», жаңа өмір құратындарын білмейді: көшу оларға жақсы болашақты күтуге және егер тілек сақталса, қайтып оралуға мүмкіндік береді.
Бүгінгі таңда қоныс аудару мен эмиграцияның тағы бір айырмашылығы - оның стихиялылығы. Адамдар эмиграцияға дайындалуға бірнеше жыл жұмсай алады: тіл үйренуге, шетелде кәсіби байланыстар орнатуға және жайлы тұру орнын іздеуге. Дегенмен, қоныс аудару көптеген адамдар үшін күтілгенімен, күтпеген жағдайға айналды. Және бұл басқа елге көшумен бірге жүретін қосымша стресстің маңызды көзіне айналды.
Отбасымен және достарымен күтпеген үзіліс, мәртебесінен және таныс жұмысынан айырылу және асығыс жиналған «бір-екі чемодан». Көшіп келгендердің көпшілігі отбасыларын тастап, болашақ құру үшін көшуге мәжбүр болды.
Релокант невроз
Мұндай стресс із қалдырмай өте алмайды. Қатты эмоционалдық шиеленіс, ұйқы мен тамақтанудың бұзылуы, психосоматикалық симптомдар және көңіл-күйдің кенеттен өзгеруі жалпы неврозға және атап айтқанда "эмигрант неврозына" тән.
Жалпы алғанда, психотерапиялық тәжірибедегі «невроз» ұғымын шындық пен қалаған мінез-құлық арасындағы сәйкессіздік ретінде сипаттауға болады. Жоғары лауазымды армандайтын, бірақ өзін қарапайым қызметкер болып жұмыс істейтін адам неврозды бастан кешіреді. Сол сияқты, демалысты, тыныштықты және жалғыздықты армандайтын, бірақ ортақ пәтерде тұратын адам неврозды бастан кешіреді. Біздің әдеттегі және жайлы тәртібіміз ұзақ уақыт бойы бұзылған сайын, біз неврозды бастан кешіреміз.
«Қайта қоныстану неврозының» себептерінің арасында тағы бірнеше ауырлататын жағдайлар бар:
Алдағы айларға нақты жоспарлардың болмауы және жаңа елде қанша уақыт болатыныңызды білмеу. Ыңғайлылық пен таныс нәрселерден айырылу (сүйікті кафелер, достармен кездесулер, жайлы пәтер, көлік). Көбінесе таныс емес тіл. Жүздеген шұғыл мәселелерді жалғыз шешуден туындаған бос сезім.
Неврозбен қалай күресуге болады
Міне, сізге өзіңізді тыныштандыруға және мазасыздықты жеңілдетуге көмектесетін бірнеше кеңестер:
Сізді күтіп тұрған барлық бұрылыстар мен бұрылыстарды зерттеңіз. Мысалы, Telegram-да көшуге дайын нұсқаулары бар көптеген арналар бар. Ең маңызды ақпаратты жазып алыңыз және іс-қимыл жоспарын жасаңыз.
Алғашқы айға алдын ала бюджет жасаңыз, содан кейін оны бір жарым-екі есеге арттырыңыз. Күтпеген шығындар көп болуы мүмкін. Егер сіз бюджетті буфермен жасасаңыз, өзіңізді кінәлаудың, уайымдаудың немесе қажет болғаннан артық жұмсағаныңыз үшін кінәлі сезінудің қажеті болмайды.
Кем дегенде алғашқы аптада жайлы тұруды қамтамасыз етіңіз. Егер сіз хостелдерге үйренбеген болсаңыз, үнемдемеңіз; бөлмені алдын ала төмен бағамен брондау жақсы. Алдымен сіз бейтаныс мәдениетке, шет тіліне, жайлылықты басқаша түсінуге және өмір сүрудің басқа деңгейіне тап боласыз. Көшу - жаза емес, саналы таңдау. Сондықтан, құрбан болуға тырыспаңыз; ресурсты қабылдаңыз.
Пәтерді келгенге дейін де қашықтан іздеп көріңіз : бұл сирек кездеседі, бірақ мұндай жағдайлар бар. Немесе кем дегенде риэлторларға хабарласыңыз — бұл келген кездегі мазасыздық пен белгісіздікті азайтады.
Келмес бұрын, өмір сүру деңгейіңізді және қажеттіліктеріңізді бағалаңыз. Олардың барлығы қазір немесе жақын арада кем дегенде 70% қанағаттандырылғанына көз жеткізіңіз.
Өткен жолыңызды еске түсіріп, күшті жақтарыңызды атап өтіңіз : олар сізге өзіңізді кемсітуден және үрейден аулақ болуға көмектеседі. Сіз мұны бір рет жасадыңыз, сондықтан қайталап, оны жалғастыра аласыз.
Қаланы тануды кейінге қалдырмаңыз. Оның көшелерінде неғұрлым ерте жүре бастасаңыз, соғұрлым ол сізді бейтаныс сезінеді.
Оң ұқсастықтар мен айырмашылықтарды байқауға тырысыңыз. Қаланы басқа адам ретінде елестетіңіз: оның өзіндік мінезі, өзіндік жаны, өзіндік әдеттері бар. Ол өз жолымен жүрді, сондықтан басқалардан ерекшеленеді. Оны өз қалаңызбен салыстырмаңыз: бұл сізді бейтаныс жерде көңіліңіз қалудан қорғайды.
Ұқсас қызығушылықтары бар қауымдастық пен достар табыңыз. Әлемде көптеген орыстар бар - ресми және бейресми кездесулерге қатысыңыз. Бұл сізге вакуумға түсіп қалмауға және жалғыз емес екеніңізді түсінуге көмектеседі.
Жағдайыңызды бақылап, есте сақтаңыз : сезінетін барлық нәрсе табиғи және қалыпты жағдай. Ашулану, наразылық және көңілсіздік қалыпты жағдай. Мазасыздық сезіну қалыпты жағдай. Үйге қайтқысы келу қалыпты жағдай. Таныс емес нәрселердің бәрі қауіпті болып көрінеді. Бірақ көп ұзамай сіз көптеген жаңа адамдармен, орындармен және заттармен кездесесіз, бұл теріс сезімдердің оң сезімдерге жол беретінін білдіреді.
Қолдау сұраған дұрыс. Мұны бастан кешірген адамдармен сөйлесіңіз. Сенетін адамдарды тауып, олармен сезімдеріңізбен бөлісіңіз. Терапевтке қаралыңыз.
Көшуді шытырман оқиға деп ойлаңыз. Жаңа нәрселерді сынап көріңіз, зерттеңіз және жаңа адамдармен танысыңыз. Өзіңізді саяхатта жүргеніңізді елестетіп көріңіз: айналаңызды қалай көрер едіңіз?
ФСБ Шекара қызметі 2022 жылдың шілдесінен қыркүйекке дейінгі Ресей шекарасынан өту статистикасын жариялады. Бұл деректер бізге Ресейден қанша адам қоныс аударғанын анықтауға мүмкіндік бермейді - бұл санды есептеу өте қиын - бірақ олар соғыс кезінде туризм мен эмиграция үшін ең танымал бағыттарды көрсетеді.
ФСБ Шекара қызметінің мәліметтері бойынша, Ресей азаматтары шілде мен қыркүйек аралығында шетелге 9,7 миллион сапар шеккен. Бұл сәуір мен маусым аралығындағы көрсеткіштен (4,9 миллион) екі есеге жуық көп.
Бұл сан 2021 жылдың шілдесінен қыркүйекке дейінгі кету санынан да көп: сол кезде шекарадан 8,5 миллион өту орын алған. Бұл деректерді тікелей салыстыру толығымен дәл емес, себебі сол кездегі ағын мүлдем басқаша болды. Бір жағынан, коронавирусқа байланысты шектеулер өткен жылы да күшінде болды, мысалы, Ресейдің құрлық шекаралары саяхатшылар үшін негізсіз жабылды; екінші жағынан, Ресейден ЕО елдеріне ұшақпен ұшуға әлі де мүмкіндік болды.
2022 жылдың үшінші тоқсанында ресейліктер Орталық Азия елдеріне - Қазақстанға, Қырғызстанға және Тәжікстанға, сондай-ақ Армения мен Моңғолияға сапарлар бойынша рекорд орнатты. Грузияда да айтарлықтай, бірақ рекордтық өсім байқалмады. Азия мен Кавказға кенеттен қызығушылық жұмылдырумен байланысты: құрлық шекараларында 21 қыркүйектен кейін көп ұзамай кезектер пайда болды.
Дегенмен, шекарадан өту саны кету санына тең емес. ФСБ сапарларды есептейді: егер бір адам бірнеше рет кетіп, қайта оралса, әрбір жағдай есептеледі.
Ресей азаматтары қайда саяхаттады?
Туризм бірінші орында
Танылмаған Абхазия мемлекеті (2,4 миллион сапар) Грузияны Ресей басып алған өз аумағы деп мәлімдеп, сыртқа шығу сапарлары саны бойынша бірінші орында тұр. 2020 жылдан бастап Абхазия басқа курорттарда коронавирусқа байланысты шектеулер енгізілген кезде Ресей азаматтары үшін ең танымал демалыс орнына айналды. 2022 жылы Абхазияның танымалдылығы қайтадан артты: туризм нарығының қатысушылары биыл Қырымда демалыс жоспарлап, бірақ оны (мүмкін, соғысқа байланысты) болдырмағандар сол жерге барады деп санайды.
Түркия екінші орында, 2,1 миллион турист кетті. Ресей туроператорлары қауымдастығының мәліметтері бойынша, 2022 жылдың жазында Түркия туристік ағымның шамамен 60%-ын құрады. Түркияға саяхат тек туризм үшін ғана емес: бұл ел көбінесе Еуропаға және бүкіл әлемге ұшулар үшін көлік хабы ретінде пайдаланылады, себебі соғыс басталғаннан бері Ресейден тікелей рейстер жабылды.
Қазақстанға және Орталық Азияның басқа елдеріне шамамен 1,3 миллион сапар рекорд орнатты
Қазақстан әрқашан ресейліктер үшін танымал бағыт болды: пандемияға дейінгі жылдары әр тоқсан сайын 600 000-нан 1,1 миллионға дейін азамат саяхаттады. Коронавирус пандемиясы және шекаралардың жабылуы кезінде көлік қозғалысы күрт төмендеп, 2021 жылы біртіндеп қалпына келе бастады және 2022 жылы айтарлықтай өсім көрсетті.
Соғыс басталғаннан кейін, орыстар Қазақстанға жиі кіре бастады, елді соңғы қоныс аудару орны ретінде де, басқа жолмен жету мүмкін емес елдерге саяхаттау үшін транзиттік пункт ретінде де пайдаланды. Бірақ Қазақстанға шынымен де жаппай көшу 21 қыркүйектен кейін басталды, бұған Ресей-Қазақ шекарасындағы кептелістер дәлел бола алады. Ресейден кету үшін адамдар тамақ немесе дәретханаға қол жеткізе алмай, бірнеше күн кезекте тұрды. Ірі қалалардан алыс орналасқан өткізу пункттеріндегі жағдай сәл жақсырақ болды.
2022 жылдың үшінші тоқсанында Қазақстанға келгендер саны бес жылдық рекорд орнатты — шамамен 1,3 миллион.
Ресей азаматтарының Қазақстанға кетуі
4 қазанда Қазақстанның Ішкі істер министрі Марат Ахметжанов 21 қыркүйектен бері елге 200 000-нан астам ресейлік кіргенін, олардың көпшілігі – шамамен 147 000 – кетіп қалғанын хабарлады. Жетпіс мың Ресей азаматы жергілікті банктерде шот ашуға мүмкіндік беретін жеке сәйкестендіру нөміріне (ЖСН) өтініш берді.
7 қарашада Қазақстан премьер-министрі Әлихан Смайылов қыркүйектегі күрт өсімнен кейін келгендер саны «қалыпты деңгейге» оралғанын мәлімдеді.
Соңғы бес жылда Ресейдің Қазақстаннан басқа Орталық Азия елдеріне - Қырғызстанға, Тәжікстанға және Өзбекстанға сапарлары да рекордтық деңгейге жетті. Әдетте Монғолияға сапарлардың аз көлемі айтарлықтай өсті, себебі Бурятиядан әскерге шақырылуға дайын әлеуетті әскерге шақырылушылар мобилизациядан қашып кетті.
Ресей азаматтарының Орталық Азия елдеріне кетуі
Грузия және Оңтүстік Кавказ
Грузия 461 000 сапармен танымалдығы бойынша төртінші орын алды. Бұл көрсеткіш 2018 жылы орнатылған рекордтан сәл ғана асып түсті.
Тбилиси мен Ресей арасында тікелей әуе рейстері жоқ, сондықтан елге тікелей кірудің жалғыз жолы - Ресей азаматтарына бір жылға дейін визасыз кіруге мүмкіндік беретін Жоғарғы Ларс бақылау-өткізу пункті арқылы. 21 қыркүйектен кейін Жоғарғы Ларста бірнеше шақырымға созылған кептелістер пайда болды. 25 қыркүйекке қарай кезек 2500 көлікке жетті. Адамдар бірнеше күн бойы кептелісте тұрып қалды. Адамдардың көптігіне байланысты тек көліктерге ғана ашық бақылау-өткізу пунктінің қызметкерлері жаяу жүргіншілер мен велосипедшілердің өтуіне рұқсат беруді шешті. Кейбір жүргізушілер шекарадан өту үшін көліктерін тастап кетті.
Ресей азаматтарының Кавказ елдеріне кетуі
Куәгерлер полиция қызметкерлері мен осетин тұрғындарының кезекте тұрған орындарын параға айырбастағанын хабарлады. Baza хабарлағандай, 28 қыркүйекте ФСБ қызметкерлері полиция қызметкерлері мен такси жүргізушілерін қоса алғанда, он шақты адамды ұстады.
20 қазанда Грузия Ішкі істер министрлігі қыркүйек айында елге 220 000-нан астам ресейлік кіргенін хабарлады, бұл алдыңғы қыркүйекпен салыстырғанда 511%-ға көп.
Грузиядан басқа, Кавказ аймағындағы басқа елдер - Армения мен Әзірбайжан - туризм мен эмиграция үшін танымал бағыттарға айналды.
Өмір жалғаса берді: жақында ғана сіз таза Мәскеудегі пәтеріңізден шығып, Мәскеудің таза көшелерімен серуендеп, жергілікті дүкеннен жаңа піскен көкөністер сатып алып, болашақта жөнделген үйіңізді қарап, мұның бәрі Орталық Азиядан келген жұмысшылардың арқасында мүмкін болды деп ойлаған да жоқсыз. Сіз бұл адамдарға риза болған шығарсыз, бірақ ВЦИОМ сіздің өтірік айтуыңызға жол бермейді: ресейліктердің жартысына жуығы (44%) риза емес еді және мигранттарға нашар көзқараста болды. Ал енді қош келдіңіз! Бір президенттік сөз, сіз Орталық Азиядағы турист немесе мигрантсыз.
Қыркүйек айының соңынан бастап Қырғызстанға шамамен 40 000 ресейлік келді. Басқа бағыттардағыдай, олардың көпшілігі «туризм мақсатында» келді.
Тіпті кейбіреулері жоспарланбаған сапарларын тоқтатты — мүмкін, Ыстықкөл мен Жеті-Оғыздың күзгі көріністеріне төтеп бере алмаған шығар. Соған қарамастан, пандемияға дейінгі 2019 жылы республикаға тек үш мың ресейлік турист келді.
Ресей азаматтарының ақыры өз отандарының дос елдерде «демалуға» шақыруын қабылдағаны анық. Сонымен қатар, достар көмекке лайық, және көпшілігі өз дағдыларын осында қолдануды ойластырып жатыр: жұмысқа орналасып, Қырғызстан экономикасына инвестиция салуды, тіпті пәтер іздеп жүр.
«Новая газетаның» тілшісі Бішкекке барып, мынаны білді:
Орыстар Қырғызстанға қалай қоныстанып жатыр;
олар қандай қиындықтарға тап болады және өздері үшін қандай артықшылықтар табады;
және жергілікті тұрғындардың болып жатқан оқиғалар туралы не ойлайтыны.
Ескерту: Кейбір кейіпкерлердің есімдері олардың өтініші бойынша өзгертілді
1-бөлім. Ақпаратты сақтаңыз
«Жұмыста олар: «Маған кету керек», - деді
Ресей Қырғызстанмен құрлық шекарасын бөліспейді, сондықтан мұндағы «туристердің» ағыны Қазақстан немесе Грузияға қарағанда көп болған жоқ. Дегенмен, саяхат ұшақпен жүзеге асырылатындықтан және қыркүйектің соңғы аптасында әуе билеттері 100 000 рубльден асып кеткендіктен, көбінесе сұранысқа ие дағдылары бар бай ресейліктер Қырғызстанға келді деп айтуға болады.
Ресейлік электронды байланыс қауымдастығының мәліметтері бойынша, осы жылдың ақпан мен қыркүйек айлары аралығында Ресейден шамамен 70 000 IT қызметкері кеткен. 21 қыркүйектен кейін елден кеткен IT мамандарының саны туралы нақты мәліметтер әлі жоқ, бірақ Ақпараттық мәдениет автономды коммерциялық емес ұйымының басшысы Иван Бегтин бұл көрсеткіш 100 000-ға жетуі мүмкін деп есептейді. HR холдингі Ventra компаниясының зерттеуіне сәйкес, Ресей IT мамандарының 31%-ын жоғалтуы мүмкін.
Николай Симонов - Ресейдің жүйелік маңызды банктерінің бірінде DevOps инженері.
«Менің жұмысым - өнімді клиентке жеткізу», - деп түсіндіреді ол. «Әзірлеуші өнім кодын жазғаннан кейін, оны сақтау жүйесіне жібереді. Мен сол кодты алып, сынақ ортасына әкелемін және ақырында өнімді клиентке автоматтандырылған түрде жеткізуге дайындау үшін кодтың өз бөлігімді жазамын».
Николай жұмыс істейтін банк жүйелік маңызды болғанына және IT мамандарынан алдын ала тапсырыс беру талап етілгеніне қарамастан, кейбір қызметкерлерге шақыру туралы хабарламалар келіп түсті.
Симонов жұмыстан кету туралы шешімін жұмыста қолдағанын айтады.
«Олар тіпті бізге кетуіміз керек екенін айтты. Біз барлық қажетті құжаттар мен анықтамаларды дайындадық. Тек жұмыстағы таныстарымның ішінде жиырмаға жуық адам Ресейден кетті».
Николайдың әйелі де оның елден кету туралы шешімін қолдады. Президент 21 қыркүйекте сөзін аяқтай салысымен, Симонов билеттерді іздей бастады.
«Мен рейстерді таңдаған кезде Мәскеуден Бішкекке билеттер 8000 рубль болды. Қырық минуттан кейін, мен оларды сатып алған кезде, олар 11 000 болды. Менен бір жарым сағаттан кейін билеттерді сатып алған әріптесім оларды 16 000-ға алды. Ал келесі күні бағалар 100 000 рубльге дейін көтерілді», - дейді Николай. «Қырғызстан менің көшуімнің ең айқын нұсқаларының бірі болды, себебі сіз тіркелмей-ақ 30 күн осында бола аласыз, ал тіркелгеннен кейін, елден шықпай-ақ, тіркеуіңізді әр алты ай сайын оңай жаңарта аласыз: сізге тек үй иесімен келісім жасау керек, және сіз мұнда қажетінше қала аласыз».
Бішкекте Николай және оның әріптесі екі қабатты пәтерді жалға алып, үш жатын бөлмесі және ас үйі бар кең қонақ бөлмесі бар. Олар тағы бір бағдарламашының келуін күтуде. 21 қыркүйектен бастап мұндағы жалдау бағасы Мәскеу деңгейіне дейін көтерілді: Симонов пен оның әріптесі жергілікті стандарттар бойынша сәнді пәтер үшін 1200 доллар төлейді.
«Бұл бір адамға 600 доллардан келеді, ал үшіншісі келгенде 400 доллар болады. Бұл біз үшін өте қолайлы», - дейді Николай.
Бішкек
Бішкектегі бір бөлмелі пәтердің қазіргі жалдау ақысы 18 000 сомнан (13 500 рубль) басталып, 163 000 сомға (123 000 рубль) дейін жетуі мүмкін. Екі бөлмелі пәтерлер 30 000 мен 204 000 сом аралығында (22 620 және 153 816 рубль) жалға беріледі. Орыстар Telegram чаттары арқылы бірлесіп, пәтерлерді бөлісуді жөн көреді.
Николай 24 ақпаннан кейін кету туралы ойлағанын, бірақ батылы бармағанын айтады.
«Өйткені бұл жағдай маған тікелей әсер етпеген сияқты көрінді. Жұмыста бәрі тұрақты болды. Содан кейін жазда Украинадағы жағдай да тынышталған кезең болды. Сол кезде мен бәрі бітті деп ойладым. Бірақ қазір олай емес екені белгілі болды...»
Айтпақшы, Симоновтың өзі әскерде аспаз болып қызмет еткен. Ол жақында жұмылдырылған сарбаздардың бірінің, сондай-ақ аспазшының құрбысының жігітіне граната атқышты басқару тапсырылғанын айтқан видеосын көргенін айтады.
«Бірақ бізде қажетті дайындық жоқ», - дейді Николай. Ол 9 қазанда белгісіз біреулер оның Мәскеудегі пәтерінің есігін қақты, бірақ әйелі жауап бермегенін қосты. Кейінірек көршісі олардың әскери тіркеу және әскерге шақыру бөлімінен екенін айтты.
Симонов Қырғызстанның Экономика және сауда министрлігі IT мамандары үшін арнайы «Digital Nomad» бағдарламасын әзірлегенін түсіндіреді. Бұл бағдарлама бойынша Ресей, Армения, Молдова, Әзірбайжан, Беларусь және Қазақстаннан келген IT мамандары елде тіркеусіз шектеусіз мерзімге тұруға және жергілікті банк шоттарын пайдалануға құқылы. Осындай мүмкіндік олардың жақын туыстарына: ата-аналарына, жұбайларына, балалары мен бауырларына да қолжетімді. Оларға тек жұмыспен қамту орталығына IT саласында жұмыс істейтінін растайтын еңбек шартын (еліне қарамастан) және жылдық табысы туралы анықтаманы ұсыну қажет.
«Бірақ бұл шынымен Қырғызстан үшін пайдалы ма?» деп сұраймын мен. «Өйткені, сіз басқа ел үшін цифрлық өнімдерді әзірлейсіз және басқа елде ақша табасыз...»
«Бірақ біз бұл ақшаны осында жұмсаймыз», - деп қарсылық білдіреді Николай. «Қырғызстандағы IT нарығының өзі әлі де өте кішкентай, бірақ оның өсу әлеуеті зор. Мүмкін, біздің кейбір жігіттеріміз оны дамытқысы келетін шығар».
Николай Украинадағы қақтығыс аяқталып, кеткендер енді қауіп төнбесе, Ресейге оралуы мүмкін екенін мойындайды. Ал эмигранттардың оралуы ел үшін экономикалық тұрғыдан тиімді болар еді, себебі бұл олардың ақшасын ғана емес, ең бастысы, ақыл-ойларын қайтарады. Бірақ әзірге Симонов Қырғызстанда қалудың немесе тіпті Америка Құрама Штаттарына эмиграциялаудың ықтимал нұсқасын көріп отыр. Бұл болып жатқан оқиғалардан әлдеқайда алыс.
«Тек ірі компаниялар ғана қалады»
Анастасия Некрасова және оның жігіті 23 қыркүйекте Бішкекке келді. Екеуі де бағдарламашылар; ол Python серверлік әзірлеушісі.
«Біз кетуді шештік, себебі мен жігітім үшін қатты күйзеліске түстім. Путиннің сөзінен кейін шекаралар жабылады деген қауесеттер тарай бастады. Ешкім Кеңес Одағына оралғысы келмейді. Сондықтан біз кем дегенде күтуіміз керек деп шештік».
— Демек, сен мәңгілікке кетпедің бе?
«Біз екеуміз, және біз ымыраға келуіміз керек. Мен мәңгілікке кетіп қалар едім, бірақ жігітім әлі Ресейді одан айырған жоқ. Ол мұның бәрі тез аяқталып, біз қайтып орала аламыз деп үміттенеді».
Анастасия жақында ғана олар «өздерінің IT әлемінде» жұмыс істеп жүргенін айтады.
«Тіпті IT саласының дамып, қызықты өнімдер жасап, оң болашаққа бет алғаны айқын болды. Интернет мұнда тез тарады, ал бизнес ондағы мүмкіндіктерді көрді. Бізде адамдарға ыңғайлы қызметтерді ұсынатын шынымен де керемет IT болды. Азық-түлік жеткізуді алайық: бес жыл бұрын мұндай қызметтер болған жоқ, бірақ бүгінде Сбермаркет, Самокат бар - өте ыңғайлы көптеген қызметтер бар», - дейді ол. «Егер сіз «үйде тығылсаңыз», Ресейде өмір сүруге мүлдем мүмкін еді. Тіпті айналаңыздағы жағдайды жақсарта аласыз. Бірақ 24 ақпаннан кейін мен: «Бізде қандай болашақ бар?» деген сұраққа тап болдым. Мен оны көрмеймін. Сізде тек бір ғана өмір бар және сіз оны қалыпты өмір сүргіңіз келеді».
Қазіргі уақытта, Анастасияның айтуынша, отандық IT саласының болашағы белгісіз.
«Елде тек Tinkoff, Sber және Yandex сияқты ірі компаниялар ғана қалатын сияқты. Олардың шағын мердігерлері болуы мүмкін. Бірақ тағы да: егер бұл мердігерлердің әзірлеушілері жұмылдырылса, олар қалай жұмыс істейді? Маманын алып кететін және олар тапсырыстарды жинап қойған кәсіпкердің жағдайын елестетіп көріңізші... 24 ақпанға дейін де IT саласында жақсы тестер жалдау төрт айға созылды, ал әзірлеушілерді табу алты айға дейін созылуы мүмкін еді. Қазір жағдай нашарлады. Менің ойымша, Ресей сайып келгенде монополиялық нарықты дамытады, ол енді шешімдер мен идеялардың бірдей алуан түрлілігін ұсынбайды».
Анастасияның туыстары оның кету туралы шешімін түсіністікпен қабылдады, дегенмен олардың кейбіреулері Украинада болып жатқан оқиғаларды қолдайды. Олар сондай-ақ оның жігіті үшін алаңдады.
Қырғызстанда Некрасова жігітімен бірге айына 1000 долларға «еуропалық екі бөлмелі пәтерді» жалға алған.
«Бұл пәтерде үй иелері өздері тұрды. Олар тек туыстарының үйіне көшіп, өз үйлерін жалға беру арқылы қосымша ақша табуға мүмкіндік алады. Қырғызстанда бұл үнемі болып тұрады: адамдар пәтерлерін орыстарға жалға береді, содан кейін басқа жерге көшіп кетеді. Шынымды айтсам, пәтерімді біреуге жалға беруді елестете алмаймын. Бірақ жергілікті тұрғындардың бұл қадамды жасап жатқаны керемет, себебі онсыз жалға беру нарығы одан да кішірек болар еді, ал пәтер бағалары астрономиялық болар еді».
Анастасия мен оның жігіті Қырғызстанда кем дегенде үш ай қалуды жоспарлап отыр: олар төлқұжаттарын жаңартуы керек. Оның айтуынша, биылғы жылдың ақпан және сәуір айларында Ресейден жаппай көшудің алғашқы толқыны кезінде адамдар төлқұжаттарының жаңартылуын екі айдай күткен. Олардың болашақ жоспарлары әлі белгісіз: олар Арменияға немесе мүмкін Ұлыбританияға кетуі мүмкін.
«Маған Қырғызстан халқы қатты ұнайды: біз ешқашан оғаш көзқарастар мен теріс реакцияларға тап болған емеспіз. Әуежайдан такси жүргізушісімен бірге келе жатқанда, ол маған Тәжікстанмен әскери қақтығыстан кейін 150 000 босқын болғанын және мұндай қақтығыстардан қашып жүрген адамдарды қабылдау олардың дәстүрінде бар екенін айтты».
II бөлім.
Біз сізді түсінеміз
Бішкек таңқаларлықтай тыныш, аласа және жасыл. Тек орталық Чуй даңғылында ғана көлік қозғалысы ешқашан тоқтамайтын сияқты, ал көршілес көшелерге бұрылсаңыз, бір сағат ішінде он екі адамды ғана кездестіруіңіз мүмкін. Бұл Қырғызстан астанасының халқы миллионнан асқанына қарамастан.
Ресейліктерге таныс басқа мегаполистерден айырмашылығы, Бішкек те арзан: иә, пәтер бағасы қыркүйектің соңынан бастап күрт өсті, бірақ қоғамдық көлік 13 сом (9 рубль 76 тиын) деңгейінде қалды, ал такси сізді қаланың кез келген жеріне шамамен 120 рубльге апарады. Дүкен бағалары да төмен.
Дүкендегі бағалар
Асхананың жанындағы орындықта, сорпа мен самсаны 100 рубльге сатып алуға болатын жерде, маған екі жергілікті тұрғын жақындап келеді. Олардың бірі өзін Әлібек деп таныстырды.
«Ресейден бе, бауырым?» – деп сұрайды ол.
- Иә.
— Онда шынымен жаман ба?
Мен үнсіз қолымды көтеремін.
«Мен оның жаман екенін оқыдым», - деп жалғастырды Әлібек. «Олар бәрін алып кетеді, солай ма? Айтыңызшы: оған бұл неге керек?»
«Білмеймін», – деймін мен.
Әлібек менің Бішкекте қанша уақыт болғанымды сұрайды, менің төрт күндік іссапарда екенімді білгенде, ренжиді.
«Неге Қазақстанда қалуды шештіңіз? Қырғызстан жақсырақ, мен сізге айта аламын! Мұнда жылырақ, арзанырақ. Қырғыз халқы қонақжай».
«Бірақ қазақтар да», - деп атап өттім мен. «Ал «арзанырақ» дегенге келетін болсақ: орыстардың кесірінен сіздердің тұрғын үй бағаларыңыз тым қымбаттап кетті - мүмкін үш есеге.».
«Бағаны көтеріп жатқан орыстар емес, біз, жергілікті тұрғындар, екенін бәрі түсінеді. Біздің орыстарға деген көзқарасымыз өте жақсы; мұндағы әрбір үшінші адам Ресейге жұмыс істеуге кеткен. Мен де. Енді жағдай тынышталғанша қайтып бармаймын. Біз сізді өте жақсы түсінеміз».
Бішкек
Бішкекте өткізген төрт күнімде жергілікті тұрғындар маған үш рет хабарласып, әрқайсысында қолдау сөздерін айтты. Сонымен қатар, БАҚ Қырғызстанға жаппай орыс эмиграциясы мәселесін біраз алаңдаушылықпен талқылап жатыр:
«Ресми статистикаға сәйкес, [арнайы операция] басталғаннан бері елге шамамен 40 000 ресейлік келді. Біз оларға өте жақсы қараймыз. Ешқандай оқиға болған жоқ. Бірақ Қырғызстан экономикасы жаңа адамдарды жаппай қабылдауға дайын емес. <…> Біз көптеген шетелдік компаниялар Ресейден кетіп, оларды осында шақырып, олардың осында орналасуына көмектескен сәтті пайдалана алар едік. Бірақ біз олай істемедік», - деді Қырғызстан парламентінің бұрынғы депутаты Омурбек Абдырахманов Vesti.kg сайтына.
«Біз Ресейден келетін адамдардың ағынына төтеп бере алмаймыз; Орталық Азия республикаларына антропогендік жүктеме өте күшті болады», - деп келіседі саясаттанушы Марс Сариев.
Наталья Тимирбаева
Мен Kaktus.media тәуелсіз басылымының бас редакторы Наталья Тимирбаевамен редакцияда кездестім, онда менің келуімнен бірнеше минут бұрын шұғыл отырыс өткізілді: ұлттық парламент жақында Kaktus, сондай-ақ Kloop және Azattyk агенттіктерін «Қырғызстанның мемлекеттілігіне қауіп төндіреді» деп жабуды ұсынды. Дегенмен, бұл ұсыныс парламентарийлердің көпшілігі тәуелсіз БАҚ-ты қолдайтын түрлі пікірлеріне ие болды.
«Мұны бастағандар біз американдықтарға немесе Кремльге қызмет етіп жатырмыз ба, соны өздері шеше алмайды», - деп күледі Наталья.
Ресейлік мигранттар туралы айта келе, ол Қырғызстан үкіметі ресми түрде өз ұстанымын білдірмегенін атап өтті.
«Бізге келген орыстар саны Қазақстанға қарағанда әлдеқайда аз болды. «Біз бірдеңе істеуіміз керек» деген және үкіметтің жауап беруі керек сыни бұқара жоқ. Кейбір депутаттар шынымен де солай деді...»
Ресейден келетін адамдардың ағыны қауіп төндіруі мүмкін, бірақ саяси емес, керісінше, инфрақұрылымдық қауіп төндіруі мүмкін. Өйткені біздің қалаларымыз аса жылдам қарқынмен дамып жатқан жоқ және жаңа келгендерді орналастыруға жеткілікті қуат болмауы мүмкін.
Тимирбаева Қырғызстанның «арнайы әскери операция» мәселесінде үкімет деңгейінде де, қоғамдық пікір тұрғысынан да бейтараптықты сақтайтынын атап өтті.
«Кейбіреулері бір жақта, кейбіреулері екінші жақта. Бірақ, менің көріп отырғанымдай, адамдар әлі де біздің ішкі мәселелерімізге көбірек қызығушылық танытады. Бізде шекарада да проблемалар бар (Тәжікстанмен қақтығысты айтып тұрмын – И. Ж.)», - дейді ол.
Тимирбаева Қырғыз қоғамында Ресей азаматтарының келуіне қатысты көзқарас әртүрлі екенін, бірақ жалпы алғанда тыныш екенін айтады.
«Бізде шынымен де өте адал халық бар, ал орыстардың өздері бізге бөтен емес: әрбір отбасында Ресейде жұмыс істеген немесе жұмыс істеп жүрген адамдар болуы мүмкін, тіпті кейбіреулері Ресей азаматтығына ие. Сосын, қиындыққа тап болған адамдарды қарсы алу біздің генетикалық жадымызда: жер аударылған халықтарды, жер аударылғандарды еске алу. Қырғыздар оларды қабылдап, көбін құтқарды».
III бөлім.
Қырым - Қырғызстан билеті
Бішкекте жергілікті кафелер сияқты орыстарға толы жерлер аз. Бұл таңқаларлық емес, өйткені тіпті ресейлік стандарттар бойынша өте орташа жалақы алатын адам да 150 сомға (112 рубль) палау, 60 сомға (44 рубль) фаршталған бұрыш немесе 130 сомға (97 рубль) мампар сорпасын сатып ала алады.
Бішкек
Көрші үстелде екі адамның әңгімесін естіп қалдым да, олардың Қырымнан Қырғызстанға келгенін тез түсіндім. Олардан мені де өздеріне қосуларын өтіндім.
Сергей мен Кирилл Севастопольден. Сергей - филолог, ал Кирилл - құрылыс инженері. Олар көшпес бұрын бір-бірін білетін.
«Мен Қырымнан 29 қыркүйекте шығып, 30-ында Астраханға келдім», - деп еске алады Кирилл. «Сол күні мен шекарадан Қазақстанға өтіп, содан кейін Бішкекке бет алдым. Қазақстан-Қырғызстан шекарасында бір қызық жағдай болды: мен шекарашыға украин паспортымды бердім (көптеген қырымдықтарда әлі де украин құжаттары бар - И. Ж.), ал ол: «Кіру мөрі қайда?» - деп сұрады. Шынында да, ол мөр болған жоқ, өйткені мен Қазақстанға Ресейдің ішкі паспортымен кірдім. Мен оған жағдайды түсіндіре бастадым және Ресей паспортымды көрсеттім.
Ол менің екі құжатымды да алып, маған таңдана қарап: «Бұл елдер бір-бірімен соғысып жатыр...» деді. Мен: «Иә.» – «Сіз екеуінің де азаматысыз ба?» Ол мұның мүмкін екеніне сене алмады.
Мен 2014 жылы қырымдықтар түбекте болып жатқан оқиғалардың 2022 жылғы трагедияға әкелетінін болжай ала ма деп сұраймын.
«Мен саясатқа аса қызықпайтынмын», - деп жауап береді Кирилл. «Мен 2013 жылы тұрмысқа шықтым, ал балам 2014 жылы дүниеге келді. Мен қандай да бір жолмен отбасын құруым керек екенін білдім, бірақ кейін гривна рубльге айнала бастады, доллар құнсызданып кетті, тіпті өз үйім де болмады. Мен бұрын Ресейге көшуді жоспарлағанмын, сондықтан 2014 жылы болған оқиға тағдырдың жазуы сияқты сезілді. Ешқандай қиындықтың белгісі болған жоқ.
Сергей сонымен қатар «Қырым көктемі» Ресей мен Украина арасында мұндай ауқымды қақтығыс болады деп сенуге ешқандай негіз бермегенін айтады.
— Естеріңізде болса, тіпті Украинаның жоғары лауазымды шенеуніктері қырымдықтар «әрқашан осындай болған — сатқындар» деген мәлімдемелер жасаған. Батыста олар, әрине, Ресей Қырым үшін жауапкершілік көтереді деп айтқан, бірақ бұл мәселенің жаңа Солтүстік Кипрдің (тек Түркия мойындаған мемлекет — И. Ж.) құрылуынан басқа шешілуі екіталай екенін түсіну маңызды. Сол кезде, 2014 жылдың көктемінде, бәрі Қырыммен аяқталатын сияқты көрінді. Донбасс кейінірек басталған кезде де, достарым екеуміз Ресейге оның қажеті жоқ деп ойладық — неге алаңдаймыз? Саяси тұрғыдан алғанда, онда Қырымдағыдай айқын емес. Экономикалық тұрғыдан? Көмір — Ресейдің өз көмірі көп, ол таяз және Донецктен өндіруге қарағанда тиімдірек. Металлургия ма? Ресей өз металын қайда сатарын білмейді — ол тым көп. Кока-кола ма? Сол сияқты — Ресейде мұның бәрі бар. Мен Донбасстың Украинаға қайта қосылатынына толық сенімді болдым. 24 ақпанға дейін мен [арнайы операцияның] басталатынын елестете де алмадым.
Сергейдің айтуынша, Севастопольде Әскери-теңіз күштеріне деген көзқарас әртүрлі: көпшілігі «арнайы операцияны» қолдайды, бірақ жеке сенімдеріне байланысты емес, туыстары мен достары майдан шебінде болғандықтан.
«Бұл әскери қала», - деп атап өтеді Сергей. «Менің бір досым Әскери-теңіз күштерін қолдап бірқатар жазбалар жазды. Содан кейін біз қалада кездесіп қалдық, мен одан: «Неге мұны жазып жатырсың?» - деп сұрадым. Ол жылап жіберді. Ол ата-анасының әскери қызметте екенін, әскери қызметте болған көптеген достары бар екенін, олардың кейбіреулері қайтыс болғанын және бұл оларға опасыздық болатындықтан, оған қарсы сөйлей алмайтынын айтты».
Сергей болашақ жоспарларын әлі білмейтінін айтады. Оған Қырғызстан ұнайды.
«Мұндағы атмосфера өте қонақжай; олар сізге әрқашан кеңес беріп, көмектеседі. Ешбір орыс маған ешқашан жағымсыз нәрсе туралы шағымданған емес, тіпті өмірін сақтап қалу үшін дүкендер мен кафелерде «талапшыл тұтынушы» түймесін басқан ашық ақымақтарға да, тіпті олар ешқандай дөрекілікке тап болмаған. Шын мәнінде, мен қырғыздардың қарапайымдылығы мен ашықтығына көптен бері тәнтімін. 2000 жылдары мұнда тағы бір президент тақтан тайдырылған кезде, «Коммерсант» Бішкектен келген Михаил Зыгардың репортажын жариялағаны есімде. Тоналған сауда орталығынан теледидары бар бір жігіт шығып, оны көріп: «Ей, балам, кір, әлі де бар!» деп айқайлайды. Содан бері мен осында келуді армандаймын. Теледидар ұрлағым келгендіктен емес, осы қамқорлықтың арқасында. Сондықтан Бішкектегі бейтаныс адамдар мені «аға» деп атағанда, бұл Ресейдегідей мені ренжітпейді.
Бірақ, менің ойымша, Мәскеу мен Санкт-Петербургтегі азиялық мигранттармен бірдей жағдайда қалған кез келген орысты таң қалдыратын ең басты нәрсе - олардың онымен сөйлесуі.
Өйткені Ресейде мигранттар мен жергілікті тұрғындар параллель әлемдерде өмір сүреді. Олар автобуста қатар жүруі, киім сатып алуы мүмкін, бірақ олар араласпайды, жағымды әңгімелер айтпайды немесе әзілдеспейді. Ал мұнда ондай ештеңе жоқ.
Сергей әлі де Ресейге оралуға үміттенеді. Кирилл, керісінше, қажет болған жағдайда Ресей азаматтығынан бас тартуға дайын екенін және отбасын Қырымнан алып шығуды жоспарлап отырғанын айтады.
IV бөлім.
Соңғысы үшін
Александр Неверов 19 жаста. Екінші әскери қызметке дейін ол колледжде заң мамандығы бойынша оқып жүрген, бірақ 24 ақпанда пацифисттік наразылық акциясына қатысып, оқудан шығарылған. Ол 28 қыркүйекте Санкт-Петербургтен Бішкекке келді. Оның отбасы оның кету туралы шешімін қолдап қана қоймай, сонымен қатар оған билет үшін ақша берді, оның құны 150 000 рубльді құрады.
Александр Неверов
«Мен Қырғызстанға осының бәрі болғанға дейін көп уақыт бұрын қызығушылық таныттым. Мен ел туралы көптеген бейнелерді көрдім. Бұл қызықты», - дейді Неверов. «Сондықтан қайда ұшу керек деген сұрақ мені қызықтырмады. Алайда, мен ешқайда жетпедім: Қырғызстанда тұратын жерім де, достарым да, мүлдем жоспарым да болған жоқ».
Бір топ орыс иммигранттары маған көмектесті: олар мені бірнеше күнге қонаққа шақырды. Содан кейін біз жақсы тіл табысып кеттік, мен осы күнге дейін олармен бірге тұрдым.
Біз үш адам бірге тұратын бөлмедегі орын үшін айына 6000 сом (4500 рубль – И. Ж.) төлейтініме келістік. Біздің жеке үйімізде он төрт адам тұрады.
Александр қазіргі уақытта Қырғызстанда жұмыс іздеуде. Ол Sheraton қонақ үйінде бір күн даяшы болып жұмыс істеді, бірақ бұл оның сүйікті ісі емес деп шешті.
Қырғызстанда бос жұмыс орындары көп, бірақ жалақы Ресеймен салыстырғанда әлі де төмен. Орташа жалақы 15 000 сомды (11 200 рубль – И. Ж.) құрайды. Оған күн көру қиын, сондықтан мен шетелде қашықтан жұмыс табуды немесе өзімнің татуировка студиямды ашуды жоспарлап отырмын, себебі мен де татуировканы оқыдым. Тағы бір нұсқа - Орталық Азиядағы Америка университетіне түсу. Әрине, мен оны өзім төлей алмаймын, бірақ стипендия ала аламын деп ойлаймын.
Орыстардың Қырғызстанға жаппай көшуінің салдары әлі белгісіз. Дегенмен, Арменияға әсері толығымен оң болғаны белгілі: ел билігі Ресей азаматтарының ағынына байланысты ЖІӨ 2022 жылы 13%-ға өсетінін мәлімдеді. «Талантты, білімді адамдар Арменияға көшіп жатыр, бұл ұзақ мерзімді әсер етуі мүмкін», - деді Армения Орталық банкінің төрағасы Мартин Галстян.
Еуропалық Парламент көпшілік дауыспен Румыния мен Болгарияны Шенген аймағына қабылдау туралы ұсыным беретін қарарды мақұлдады.
547 мүше қолдап дауыс берді, 49-ы қарсы дауыс берді, ал 43-і қалыс қалды. Қарар ЕО Кеңесінен Румыния мен Болгарияны 2022 жылдың соңына дейін Шенген аймағына біріктіру үшін барлық қажетті шараларды қабылдауды талап етеді. Agerpres хабарлауынша, бұл елдер үшін шекаралық бақылау 2023 жылдың бірінші жартысында алынып тасталады деп жоспарлануда.
Парламент Шенген аймағының «Еуропалық Одақтың ең үлкен жетістіктерінің бірі» екенін атап өтті және Болгария мен Румынияның талаптарға ұзақ уақыт бойы сай келгеніне қарамастан, әлі күнге дейін Шенген аймағына кірмейтінін сынға алды.
Мүшелердің пікірінше, ішкі шекаралық бақылауды сақтау кемсітушілік болып табылады және мобильді жұмысшылар мен азаматтардың өміріне кері әсер етеді. Порттарда тауарлардың импортына, экспортына және еркін қозғалысына кедергі келтіру ЕО-ның бірыңғай нарығына да зиян келтіреді.
