«Ертегі» деген сөзді естігенде, біз әдетте кереметтері бар және міндетті түрде бақытты аяқталатын жайлы әңгімелерді елестетеміз. Неміс ертегілері мүлдем басқаша: олар қорқыныштарды, аштықты және қираған дәуірлердің салдарын шынайы түрде бейнелейді. «Гансель мен Гретель» - осындай қараңғы сабақтардың бірі.
Әңгіменің басы бізді бірден ащы шындыққа жетелейді: кедей ағаш кесуші отбасын асырай алмайды, ал оның әйелі балалардан құтылуды ұсынады. XVII ғасырдың шындығында мұндай шешімдер зұлымдықтан емес, үмітсіздіктен туындады. Отыз жылдық соғыстан кейін Еуропа қирауды, егіннің құлауын және болашаққа деген шексіз қорқынышты бастан кешірді. Сол кездегі орман шытырман оқиғалар орны емес, енді тамақтана алмайтындарды алып кететін орын болды.
Балалар еңбегі қалыпты жағдай болды. Кедей отбасылардың Альпі таулары арқылы Германияға маусымдық жұмыс істеуге жаяу жіберген шваб балалары нағыз балалар еді. Олар таң атқаннан жұмыс істеді, қораларда тұрды және көбінесе үйлеріне оралмады. Мұндай соңғы жорықтар 1930 жылы болды - тарихи тұрғыдан алғанда жақында ғана.
Осыған байланысты, Хансель мен Гретель қиындыққа тап болған балалар туралы тағы бір оқиға сияқты көрінеді. Бірінші рет олар малтатастың арқасында қашып кетеді, бірақ өгей шешесі екінші экспедициясын жоспарлап қойған: тастар жоқ, ал нан үгінділері жерге тиген бойда жоғалып кетеді. Үш күн тамақсыз - ал ормандағы пряниктен жасалған үй нағыз керемет сияқты көрінеді. Бірақ черепицамен қапталған қасбеттің артында балаларды қонақ ретінде емес, олжа ретінде көретін кемпір жасырынып тұр. Гретель қорқынышына қарамастан, күш жинап, сиқыршыны жеңеді.
Ал енді – бақсы туралы шынайы әңгіме: мұрағатта ұзақ уақыт бойы жасырынып келген фактілер
Ұзақ уақыт бойы бұл оқиғаның бөлігі тек мамандардың шағын тобына ғана белгілі болды. Неміс тарихшылары зерттеген мұрағаттық құжаттар нақты адамды - 17 ғасырдағы Нюрнберг наубайшысы Катарина Шрейдерді көрсетті. Ол орманның шетінде жалғыз тұрды және шағын наубайхананың иесі болды. Зерттеушілер оны керемет шебер деп сипаттады: оның зімбірлі печеньелері күрделі пісіру техникасымен, дәл пропорцияларымен және ерекше құрылымымен ерекшеленді, соның арқасында Шрейдер қаланың бай және беделді тұрғындарынан тапсырыстар алды.
Оның үйінің болжамды орнында жүргізілген қазба жұмыстары таңғажайып нәтижелер берді. Онда, жер қабаттарының астынан олар пештің күйген қалдықтарын, ас үй ыдыстарының сынықтарын және біреу өзін қорғамақ болғандай күрестің дәлелдерін тапты. Қирандылардан 17 ғасырға жататын әйел сүйектері, сондай-ақ рецепт кітабының бірнеше күйген беттері табылды. Бұл құжаттар бұрын неміс аспаздық дәстүріне белгісіз болған зімбір нанының ерекше әдісін қалпына келтіруге мүмкіндік берді. Оқиғалардың ең егжей-тегжейлі көрінісін жасау үшін барлық деректерді, мұрағаттарды, карталарды және қазба есептерін біріктірген жетекші зерттеуші Георг Оссегг болды.
Зерттеу таңқаларлық қорытындыға әкелді: мұрағаттық жазбаларға сәйкес, Гансель мен Гретель Мецлер есімді ересек ағасы мен әпкесі болып, Шредер рецептін іздеп жүрген. Олардың мақсаты қарапайым болды: Катарина ешкіммен бөлісуден үзілді-кесілді бас тартқан құпия технологияны алу.
Оқиғалардың қайта жаңғыртылуы уақыт өте келе жоғалған қылмыстық оқиға сияқты естілді. Мецлерлер Катаринаның үйіне тапсырыс сылтауымен келді. Олар оны наубайханасы орналасқан орманға алып барды. Онда олар оны сиқыршылықпен айыптады - бұл айыптау сол дәуірде біреуді заңды қорғаудан айыруы мүмкін еді. Оны өз қолөнерінің құпияларын ашуға мәжбүрлеуге тырысып, олар зорлық-зомбылыққа барды. Зерттеушілер үйдің ішіндегі күрес іздері әйелдің үмітсіз қарсылығын көрсететінін атап өтті. Бір кезде оны тұншықтырып өлтірді, содан кейін үйді өртеу арқылы қылмыстың дәлелдерін жоюға әрекет жасалды. Күл қабатын талдауға қарағанда, өрт әдейі және мұқият жоспарланған.
Оссегг қазба жұмыстарының деректері мен табылған құжаттарды салыстырған кезде, қылмыстың құрылымы айқын және қызықты болып көрінді.
Барлығының ертегі элементтеріне қаншалықты сәйкес келетіні таңқаларлық еді.
Бұл оқиға бүкіл Германияға тарады. Қазба жұмыстары жүргізілген жер қажылық орнына айналды: туристер отбасыларымен бірге ағылып, мектеп оқушылары «Гансель мен Гретельдің шынайы оқиғасын» көруге автобуспен жеткізілді. Теледидар арналары репортаждар түсірді, газеттер мақалалар жариялады, ал жергілікті наубайшылар «Шредер прянигін» тарихи кәдесыйлар ретінде сатты. Аңыз шындыққа айналды, ал ондаған мың адам оның шынайылығына күмәнданбады.
Сосын шындық ашылды
Жылдар өткен соң, бұл оқиғаның бәрі керемет орындалған жалған ақпарат екені белгілі болды. Сенсацияның авторы - карикатурашы Ханс Тракслер. Оның «Гансель мен Гретель туралы шындық» кітабы әдеби эксперимент болды: ол ғылыми жазудың нақты өмірлік әдістеріне негізделген мінсіз жалған тарихи құрылым жасады.
Оссегг те, қазба жұмыстары да, Шредер үйінің өзі де болған емес.
Бірақ бұл оқиға соншалықты қызықты болды, тіпті оның өзі фольклордың бір бөлігіне айналды.
Ертегіге қайта оралайық
Бақсыны жеңгеннен кейін, Гансель мен Гретель үйлеріне қайтып, әкелеріне оралады. Өгей шешесі қайтыс болады, отбасы қайта қауышады, ал балалардың қалтасында басынан өткен сынақтар үшін марапаттау белгісі болып табылатын асыл тастар бар.
