ულტიმატუმი

რუსეთის ფედერაციამ შესაძლოა 1 ნოემბრიდან მთლიანად შეწყვიტოს სომხეთისთვის ბუნებრივი აირის მიწოდება, თუ ერევანი უარს იტყვის რიგ პოლიტიკურ პირობებზე.

ამის შესახებ იტყობინება სომხური გაზეთ „ჰრაპარაკის“ მონაცემებსა და მის რუსულ წყაროებზე დაყრდნობით. ამჟამად, ენერგომომარაგება დროებით შეფერხებულია დაგეგმილი ტექნიკური მომსახურების გამო, ხოლო შიდა მოხმარება იფარება საწყობებში დაგროვილი რეზერვებით. გამოცემის წყაროების ცნობით, მოულოდნელმა მსხვილმა „ავარიამ“ ან სხვა დაუძლეველმა ფორსმაჟორულმა მოვლენამ შესაძლოა ნოემბრის დასაწყისში ტრანზიტის აღდგენას ხელი შეუშალოს.

ტრანზიტის შენარჩუნების ოთხი პირობა

კრემლი ენერგეტიკული პარტნიორობის გაგრძელებას სომხეთის ხელისუფლების მიერ უსაფრთხოებისა და სავაჭრო ურთიერთობების ხელახალი მოლაპარაკების უარყოფას უკავშირებს. მედია საშუალების ცნობით, მოსკოვის მოთხოვნების სიაში შედის:

• გიუმრიში 102-ე რუსული სამხედრო ბაზის მომავალთან დაკავშირებული დისკუსიების შეწყვეტა;
• რუსული კაპიტალის მქონე საწარმოების, მათ შორის სამხრეთ კავკასიის რკინიგზისა და „გაზპრომის“ წინააღმდეგ რაიმე ქმედების განხორციელებაზე უარის თქმა;
• ევროკავშირსა და ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირს შორის საბოლოო არჩევანი ევროინტეგრაციის შესახებ კანონის გაუქმების ან რეფერენდუმის თარიღის დანიშვნის გზით უნდა გაკეთდეს;
• პრორუსი პოლიტიკოსების სისხლისსამართლებრივი დევნის შეწყვეტა და ვიცე-პრემიერის დანიშვნა, რომლის კანდიდატურასაც მოსკოვი დაამტკიცებს.

ერევნის შემობრუნება და ალტერნატივების ძიება

მიუხედავად მისი მაღალი დაუცველობისა (2025 წელს „გაზპრომმა“ ქვეყანას 2.7 მილიარდი კუბური მეტრი გაზი მიაწოდა შეღავათიან ფასად - 177 აშშ დოლარად ათას კუბურ მეტრზე), სომხეთის ხელმძღვანელობა ალტერნატივების ძიებას აპირებს. უშიშროების საბჭოს მდივანმა ალენ სიმონიანმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ საწვავის იმპორტი შესაძლებელია თურქეთიდან, ირანიდან და აზერბაიჯანიდან და დასძინა, რომ ნედლეული „პოლიტიკურ ვალუტად გამოიყენება“. რუსული რესურსების სიიაფის შესახებ არგუმენტებზე პასუხის გაცემისას, ოფიციალურმა პირმა რიტორიკულად იკითხა: „ვინ თქვა, რომ გაზის ფასი მხოლოდ დოლარებში იზომება?“.

პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა ასევე განაცხადა, რომ ქვეყანა გააგრძელებს დამოუკიდებელი მიწოდების არხების ძიებას „დამოუკიდებლობისა და სახელმწიფოებრიობის განვითარებისთვის“. ენერგეტიკულ ფრონტზე ზეწოლა სავაჭრო კრიზისს დაემთხვა: მაისიდან რუსეთმა ფართომასშტაბიანი ემბარგო დააწესა სომხურ ხილზე, ბოსტნეულზე, თევზზე, ყვავილებსა და ალკოჰოლზე, რამაც ერევანს აიძულა ექსპორტი ევროპულ ბაზრებზე გადაემისამართებინა.

რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ ერევანს მკაცრი პირობა წაუყენა: მიმდინარე წლის დეკემბრისთვის ეროვნული რეფერენდუმის ჩატარება, რათა საბოლოო არჩევანი ევროკავშირში ინტეგრაციასა და ევრაზიის ეკონომიკურ კავშირში წევრობის გაგრძელებას შორის გადაწყდეს.

„ ევრონიუსის “ ცნობით , მოსკოვი, რომელიც შეშფოთებულია სამხრეთ კავკასიაში გავლენის დაკარგვით და სომხეთის ხელმძღვანელობის პროევროპული განწყობებით, ეკონომიკურ შედეგებს, მათ შორის ნახშირწყალბადების მომარაგების შეწყვეტას ემუქრება. ვადა დაკავშირებულია ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის ლიდერების დეკემბრის შეხვედრასთან, სადაც შესაძლოა ორგანიზაციის ხელშეკრულებაში სომხეთის მონაწილეობის შეჩერების საკითხი დაისვას.

სახელმწიფო საინფორმაციო სააგენტოსთან ინტერვიუში, საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილემ, მიხაილ გალუზინმა, გააფრთხილა: „ცხადია, რომ თუ რეფერენდუმის ჩატარების მოწოდებას ამ დრომდე არ გაითვალისწინებენ, ლიდერები ამ ფაქტს გაითვალისწინებენ შემდგომი ერთობლივი ნაბიჯების განსაზღვრისას“. ამ განცხადებას მმართველი პარტიის, „სამოქალაქო კონტრაქტის“ პარლამენტის წევრმა, სარგის ხანდანიანმა უპასუხა და აღნიშნა, რომ „საკითხზე კენჭისყრის ჩატარება, რომლის განხილვაც უბრალოდ არ ღირს“, შეუძლებელია. პარლამენტარმა საზოგადოება დაარწმუნა, რომ „სომხეთის წევრობა ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირში ჩვენი ქვეყნის ინტერესებშია“ და რესპუბლიკა „გააგრძელებს პოლიტიკურ და ფინანსურ წვლილს მის საქმიანობაში“.

ერევნის ალტერნატიული კურსი

ევროპულ ინტეგრაციაზე ფოკუსირება პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანის საარჩევნო კამპანიის ერთ-ერთი მთავარი ლაიტმოტივი იყო, რომლის პოლიტიკურმა ძალამ ივნისის საპარლამენტო არჩევნებში პრორუსულ ოპოზიციას აჯობა. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ევროკავშირში გაწევრიანების მზადების პროცესი სომხეთში საკანონმდებლო დონეზე გასულ გაზაფხულზე დაიწყო, თუმცა ოფიციალური განაცხადი ჯერ არ არის წარდგენილი.

პარტიის პოზიციის ახსნისას, მთავრობის მეთაურმა განაცხადა: „სომხეთის რესპუბლიკა გააგრძელებს ევროკავშირის წევრობის კრიტერიუმების დასაკმაყოფილებლად საჭირო რეფორმების განხორციელებას მანამ, სანამ სრულად არ დააკმაყოფილებს ამ კრიტერიუმებს. როგორც კი სომხეთი დააკმაყოფილებს ამ კრიტერიუმებს, ევროკავშირის წევრობა პოლიტიკური გადაწყვეტილების საკითხი გახდება და დამოკიდებული იქნება იმაზე, მზად იქნება თუ არა ევროკავშირი მის მისაღებად“. ფაშინიანმა ხაზი გაუსვა ამ გეგმების „თეორიულ ხასიათს“ და დასძინა, რომ ქვეყანა აპირებს ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირში რაც შეიძლება დიდხანს დარჩენას.

ბალანსი ზეწოლის ქვეშ

ყირგიზეთში ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის ბოლო სამიტის დროს, სომხეთის ლიდერმა პირდაპირ აღიარა: „ჩვენ გვესმის, რომ ერთდროულად როგორც ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირში, ასევე ევროკავშირში ყოფნა შეუძლებელია. თუმცა, ევროკავშირში გაწევრიანების შესახებ კანონის მიღების ფაქტი არ ნიშნავს, რომ სომხეთს დღეს აქვს შესაძლებლობა, გახდეს წევრი“. მან ასევე გამორიცხა რეფერენდუმის ჩატარება და შეაჯამა ერევნის მიდგომა კონფლიქტისადმი: „ჩვენ არ ჩავერთვებით სიტყვიერ ომში რუსეთთან; ჩვენ მშვიდად დავიცავთ სომხეთის პოზიციას“.

თუმცა, პოლიტიკური უთანხმოების შედეგები უკვე პრაქტიკული გახდა. რუსეთმა სომხეთიდან იმპორტზე „დროებითი შეზღუდვების“ დაწესება დაიწყო, რაც, ფაშინიანის თქმით, მხოლოდ „ევრაზიული ეკონომიკური კავშირის ნეგატიურ აღქმას იწვევს“. სომხური მედიის პროგნოზით, მოსკოვმა შესაძლოა ზეწოლა შემდეგი ზომებით გააძლიეროს:

• ბუნებრივი აირისა და ნავთობის მიწოდების შეჩერება.
• შეზღუდვა მგზავრთა საჰაერო მიმოსვლასა და ტურისტების ნაკადზე.
• რუსეთის ფედერაციაში სომხეთის მოქალაქეების მიმართ მიგრაციული პოლიტიკის გამკაცრება.