ასაკის მატებასთან ერთად, ადამიანის ყველა ორგანო, მათ შორის ტვინი, იწყებს გაუარესებას. შედეგად, გონებრივი შესაძლებლობები ქვეითდება და ვითარდება დემენცია.
თუმცა, ტვინის დაბერების პროცესის შენელებისა და ნორმალური კოგნიტური ფუნქციის შენარჩუნების სხვადასხვა გზა არსებობს, თუნდაც სიბერეში. მათი უმეტესობა გონებრივ ვარჯიშს მოიცავს. მაგალითად, რამდენიმე წლის წინ გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ მუსიკალურ ინსტრუმენტებზე დაკვრა დადებითად მოქმედებს ტვინის სტრუქტურაზე, აუმჯობესებს მეხსიერებას, სივრცით აზროვნებას და ვერბალურ უნარებსაც კი. თუმცა, ყველას არ შეუძლია მუსიკალურ ინსტრუმენტზე დაკვრა, განსაკუთრებით სიბერეში. თუმცა, ბოლოდროინდელი კვლევის შედეგების თანახმად, მუსიკის დაკვრა აუცილებელიც კი არ არის; უბრალოდ მისი მოსმენაც კი საკმარისია.
როგორ აუმჯობესებს მუსიკა ტვინის ფუნქციას
ასაკის მატებასთან ერთად, ადამიანის ტვინი კარგავს ნაცრისფერ ნივთიერებას, რაც ნეირონებს შორის კავშირებს ასუსტებს. ეს პროცესები, პირველ რიგში, მხედველობის სიმახვილის დაქვეითებას და სმენის დაქვეითებას იწვევს. ამ პროცესების დაწყების შემდეგ, სამუშაო მეხსიერება უარესდება. მაგალითად, ძნელია ტელეფონის ნომრის ან ადამიანის სახელის დამახსოვრება. ტვინის უკმარისობისას, ძნელი ხდება იმ ინფორმაციის დამახსოვრება, რომელიც მას ყოველთვის კარგად ახსოვდა. ჩვენ ადრე უფრო დეტალურად განვიხილეთ ტვინის ის პროცესები, რომლებიც დაბერებასთან ერთად ხდება.
ამავდროულად, ცნობილია, რომ სხვადასხვა ადამიანში ტვინი სხვადასხვაგვარად ბერდება. ეს იმიტომ ხდება, რომ დაბერების პროცესი სხვადასხვა ფაქტორზეა დამოკიდებული. მაგალითად, ერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ შინაური ცხოველების პატრონებს ტვინის დაბერების პროცესი მნიშვნელოვნად ნელა ახასიათებთ.
ჟენევის უნივერსიტეტის (UNIGE) და ლოზანის ფედერალური პოლიტექნიკური სკოლის (EPFL) მკვლევარებმა გადაწყვიტეს, დაედგინათ, თუ რა როლს თამაშობს მუსიკა ტვინის ფუნქციონირებაში. ამისათვის მათ 62-დან 78 წლამდე ასაკის 130-ზე მეტი მოხალისე შეიკრიბნენ. მათგან არცერთს ექვს თვეზე მეტი ხნის განმავლობაში არ უკრავდა მუსიკაზე და არც ჯანმრთელობის რაიმე პრობლემა ჰქონდათ.
მეცნიერებმა ყველა მოხალისე შემთხვევითობის პრინციპით ორ ჯგუფად დაყვეს. პირველი ჯგუფის მონაწილეებმა ფორტეპიანოზე დაკვრა ისწავლეს. მეორე ჯგუფის წევრები მუსიკას უსმენდნენ, მაგრამ ამას შეგნებულად აკეთებდნენ - ჩანაწერებში ცნობდნენ ინსტრუმენტებს, აანალიზებდნენ სხვადასხვა მუსიკალურ სტილს და ა.შ.
მეცნიერებმა მოხალისეებთან ერთად ერთსაათიანი სესია ჩაატარეს, შემდეგ კი ყველა ექვსი თვის განმავლობაში ყოველდღიურად ნახევარი საათის განმავლობაში სახლში ვარჯიშობდა. ექვსი თვის შემდეგ, მონაწილეთა ტვინის ნეიროვიზუალიზაციამ აჩვენა ნაცრისფერი ნივთიერების მოცულობის ზრდა ტვინის ოთხ რეგიონში, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან მაღალი დონის კოგნიტურ ფუნქციებზე.
კერძოდ, ნაცრისფერი ნივთიერება გაიზარდა ნათხემში, რომელიც ჩართულია სამუშაო მეხსიერების პროცესში. სხვადასხვა ტესტმა აჩვენა, რომ მოხალისეების კოგნიტური ფუნქციები, რომლებიც დაკავშირებულია ნათხემთან, 6%-ით გაუმჯობესდა. ჟურნალ NeuroImage-ში გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, შედეგებზე გავლენა მოახდინა ვარჯიშის რაოდენობამ და ძილის ხარისხმაც კი.
მუსიკა ტვინს არ აახალგაზრდავებს
როგორც ზემოთ აღინიშნა, მეცნიერებმა გაუმჯობესება არა მთელ ტვინში, არამედ მხოლოდ ოთხ უბანში აღმოაჩინეს. უფრო მეტიც, განსხვავება პიანისტსა და მუსიკას მოსმენის მონაწილეებს შორისაც დაფიქსირდა. ეს განსხვავება პირველად სმენის კორტექსში იყო. პიანისტებში ის სტაბილური დარჩა, ხოლო მათ, ვინც უბრალოდ მუსიკას უსმენდა, ასაკთან დაკავშირებული ცვლილებები აღენიშნებოდათ. ეს იმაზე მიუთითებს, რომ მუსიკის დაკვრა სინამდვილეში გარკვეულწილად უფრო სასარგებლოა, ვიდრე უბრალოდ მოსმენა.
გარდა ამისა, ყველა მონაწილის ტვინში ატროფიის ნიშნები აღინიშნებოდა. შესაბამისად, არ შეიძლება ითქვას, რომ მუსიკა აახალგაზრდავებს ტვინს. ის უბრალოდ ხელს უშლის დაბერების პროცესს გარკვეულ ადგილებში. ამის წყალობით, როგორც მუსიკოსებს, ასევე მუსიკის მოყვარულებს შეუძლიათ შეინარჩუნონ კოგნიტური შესაძლებლობები, რაც ასევე საკმაოდ სასარგებლოა.
კვლევის შედეგების გათვალისწინებით, ავტორები ჯანსაღი დაბერების პროგრამაში მუსიკის გაკვეთილების ან მუსიკის მოსმენის ჩართვას ისურვებდნენ. გარდა ამისა, შესაძლებელია, რომ მუსიკის გაკვეთილებმა მსუბუქი კოგნიტური დარღვევის მქონე ახალგაზრდებს დაეხმაროს. ამიტომ, მეცნიერები შემდგომი კვლევის ჩატარებას გეგმავენ.
შესაძლოა, შედეგები კიდევ უფრო დიდი იყოს, თუ მუსიკის გაკვეთილებს სხვა ვარჯიშებთან, მაგალითად, უცხო ენების შესწავლასთან შევათავსებთ, რაც ასევე ხელს უშლის დაბერებას. გარდა ამისა, ხანმოკლე ვარჯიშიც კი არ ავნებს. მრავალრიცხოვანმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ფიზიკური ვარჯიში ასევე ძალიან მნიშვნელოვანია ტვინის ფუნქციონირებისთვის.
