დაფინანსება

საქართველოს პარლამენტის იურიდიულ საკითხთა კომიტეტმა დაამტკიცა „მაუწყებლობის შესახებ“ კანონში ცვლილებების პაკეტი, რომელიც მარეგულირებელ ორგანოებს ტელეკომპანიებისგან უცხოური დაფინანსების კონფისკაციის უფლებას ანიჭებს.

დეტალურად აშუქებს . კანონპროექტის თანახმად, არსებული შეზღუდვების გვერდის ავლით მიღებული თანხების აღმოჩენა არა მხოლოდ დიდ ჯარიმებს, არამედ ამ თანხების სახელმწიფო ბიუჯეტში იძულებით გადარიცხვასაც გამოიწვევს. თუ მაუწყებელი უარს იტყვის ნებაყოფლობით შესრულებაზე, შემოსავლების სამსახურის აღსრულების პროცესში ეროვნული ბიურო ჩაერთვება.

ცვლილებები მნიშვნელოვნად აფართოებს უცხოური გრანტებისა და შემოწირულობების მკაცრ აკრძალვას, რომელიც 2025 წლის გაზაფხულზე შევიდა ძალაში და ქართულ ტელეარხებს მხოლოდ კომერციული რეკლამისთვის გადახდების მიღების შესაძლებლობა დაუტოვა. ფარული დაფინანსების არხების ეფექტურად გამოსავლენად, კომუნიკაციების კომისიას უფლება აქვს, მაუწყებლებს საბანკო დეტალების წარდგენის უფლებამოსილება მოუწოდოს. გარდა ამისა, თუ ინფორმაციაზე უარი ეთქვათ, მარეგულირებელს შეეძლება პირდაპირ ფინანსური ინსტიტუტებიდან და მიკრობანკებიდან მიიღოს კონფიდენციალური საბანკო ინფორმაცია, მათ შორის, როგორც თავად მედია საშუალებების, ასევე მათი პირდაპირი ან ირიბი სპონსორების ანგარიშები. კანონპროექტის ავტორები ამ მკაცრ მიდგომას ხსნიან, როგორც კანონმდებლობის გვერდის ავლის პრაქტიკის აღმოფხვრის სურვილს შვილობილი კომპანიებისა და შუამავლების მეშვეობით.

ამავდროულად, მმართველი პარტია ნიშური მედია სეგმენტებისთვის შემსუბუქების შემოღებას გვთავაზობს, რაც ე.წ. სპეციალიზებული მაუწყებლების ამ შეზღუდვებისგან გათავისუფლებას უზრუნველყოფს. არხები, რომლებიც ექსკლუზიურად გასართობ, სპორტულ, საგანმანათლებლო, შემეცნებით ან კულტურულ ფორმატებში მოქმედებენ და სრულიად გაემიჯნებიან პოლიტიკასა და ახალ ამბებს, თავისუფლად შეძლებენ უცხოური გრანტებისა და სპონსორობის მიღებას. თუმცა, ცვლილებების ამჟამინდელი ვერსია სერიოზულ სამართლებრივ ხარვეზად რჩება, რადგან დოკუმენტი ნათლად არ განსაზღვრავს იმ მექანიზმებსა და კრიტერიუმებს, რომელთა მიხედვითაც მარეგულირებელი ტელევიზიას „სპეციალიზებულად“ კლასიფიცირებს.

კანონპროექტის ძირითადი დებულებები და სიახლეები

• კონფისკაციის მექანიზმი: წესების დარღვევით მიღებული დაფინანსება ექვემდებარება იძულებით კონფისკაციას სახელმწიფოს სასარგებლოდ.
• საბანკო საიდუმლოებაზე წვდომა: მარეგულირებელს ენიჭება უფლება, ჩაატაროს ტელეარხების ანგარიშების, ასევე მათი პირდაპირი და არაპირდაპირი დონორების ანგარიშების სასამართლო აუდიტი.
• შუამავლების გათიშვა: ცვლილებების მიზანია შუამავალი სტრუქტურების მეშვეობით ჩრდილოვანი თანადაფინანსების სქემების აღმოფხვრა.
• ნიშური ამნისტია: არაპოლიტიკური არხები (სპორტი, კულტურა, განათლება) ოფიციალურად თავისუფლდებიან გრანტების აკრძალვისგან.
• კრიტერიუმების ვაკუუმი: სპეციალიზებული მაუწყებლის სტატუსის განსაზღვრის მექანიზმი ცვლილებების ტექსტში დეტალურად არ არის აღწერილი.

ევროკავშირმა გადაწყვიტა , ჩინელი მეცნიერები გამორიცხოს „ჰორიზონტი ევროპის“ პროგრამის ძირითადი სფეროების დაფინანსებიდან, რომელიც ევროკავშირის უდიდესი კვლევითი ინიციატივაა და რომლის ღირებულება 93 მილიარდი ევროა.

აკრძალვა წელს შევიდა ძალაში და გავლენას ახდენს სტრატეგიულად მნიშვნელოვან სფეროებზე: ხელოვნურ ინტელექტზე, კვანტურ ტექნოლოგიებზე, ნახევარგამტარებსა და ბიოტექნოლოგიაზე. თუმცა, კლიმატის, ეკოლოგიის, კვებისა და ბიომრავალფეროვნების სფეროში თანამშრომლობა ხელუხლებელი რჩება.

უსაფრთხოება პარტნიორობის ნაცვლად

ბრიუსელი ამ ნაბიჯს უსაფრთხოების შეშფოთებით და კრიტიკული ტექნოლოგიების სამხედრო გამოყენების რისკებით ხსნის. ევროკავშირი ასევე მიუთითებს ჩინეთის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ კვლევით პროგრამებში ურთიერთგამჭვირვალობის ნაკლებობაზე და პეკინის მიერ გენეტიკური და სამედიცინო მონაცემების ექსპორტზე კონტროლის გამკაცრებაზე 2021 წლიდან. ახალი პოლიტიკა ასახავს პარტნიორობის მოდელიდან სტრატეგიულ კონკურენციაზე გადასვლას. მას ადარებენ ამერიკულ „პატარა ეზო, მაღალი ღობე“ პრინციპს, რომლის მიხედვითაც ყველაზე მგრძნობიარე ტექნოლოგიები იზოლირებულია ხისტი ბარიერების მიღმა.

გამონაკლისები და შედეგები

ჩინელი აპლიკანტების დაფინანსება შენარჩუნებულია კლიმატისა და გარემოსდაცვითი პროექტებისთვის. თუმცა, კრიტიკულ სფეროებში არა მხოლოდ ჩინური ორგანიზაციების პირდაპირი მონაწილეობა აკრძალულია, არამედ დამატებითი მოთხოვნებიც შემოღებულა: სხვა ქვეყნების მკვლევარებმა უნდა დაამტკიცონ ჩინური სუბიექტების მიერ პირდაპირი საკუთრების ან კონტროლის არარსებობა. ჩინეთის თავდაცვის სექტორთან დაკავშირებული უნივერსიტეტები განსაკუთრებით მკაცრი შეზღუდვების ქვეშ არიან. ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ თანამშრომლობა, მათ შორის კოსმოსური პროექტები, როგორიცაა ერთობლივი SMILE თანამგზავრი, ფაქტობრივად დასასრულს უახლოვდება. ევროკავშირსა და ჩინეთს შორის სამეცნიერო თანამშრომლობა რამდენიმე სფეროში ისტორიულ მინიმუმამდეა დაყვანილი. ჩინელი მეცნიერები თვლიან, რომ აკრძალვა ევროპას უფრო იზოლაციაში მოაქცევს, ვიდრე ზიანს მიაყენებს ჩინეთს. დიდი ბრიტანეთისა და აშშ-ს ანალიტიკოსები აფრთხილებენ, რომ ასეთი ნაბიჯი „არასწორ სიგნალს“ აგზავნის, ამწვავებს გლობალური მეცნიერების ფრაგმენტაციას და სამეცნიერო ურთიერთობებს გეოპოლიტიკურ კონკურენციაში გადაჰყავს.

ყაზახეთმა უარი თქვა რუსეთის დახმარებაზე სამი ახალი კომბინირებული თბოელექტროსადგურის მშენებლობაში; ამჟამად ქვეყანა მათ დამოუკიდებლად აშენებს.

ამის შესახებ პრესკონფერენციაზე განაცხადა პრემიერ-მინისტრის პირველმა მოადგილემ, რომან სკლიარმა. ადრე ვარაუდობდნენ, რომ კომბინირებული თბოელექტროსადგურები რუსეთთან ერთად, „ინტერ რაოს“ მონაწილეობით აშენდებოდა.

სკლიარმა განმარტა, რომ „ინტერ რაოს“ დაბალი საპროცენტო განაკვეთით უნდა მიეღო ექსპორტის დაფინანსება, თუმცა ეს ასე არ მოხდა. მან განაცხადა: „ჩვენთან სადგურების მშენებლობაზე დათანხმებით, „ინტერ რაოს“ დაბალი საპროცენტო განაკვეთით უნდა მიეღო ექსპორტის დაფინანსება. სამწუხაროდ, მათ ეს ვერ შეძლეს, ამიტომ გადაწყვეტილება მიიღეს, რომ ისინი თავად აეშენებინათ“.

კოკშეტაუს თბოელექტროსადგურის მშენებლობის აქტიური ფაზა უკვე დაიწყო. კლიენტი ყაზახური კომპანია „სამრუკ-ენერგოა“. ხელისუფლება ადასტურებს, რომ იგივე მიდგომა გამოყენებული იქნება სემეისა და უსტ-კამენოგორსკის ობიექტებზეც.

სკლიარმა ასევე აღნიშნა, რომ თუ რუსი კოლეგებისგან დაფინანსების წინადადებები წარმოიშობა, „სამრუკ-ენერგომ“ შესაძლოა პარტნიორობა განიხილოს: „თუ რუსი კოლეგებისგან დაფინანსების წინადადებას მივიღებთ, „სამრუკ-ენერგომ“ შესაძლოა ისინი პარტნიორებად აირჩიოს; არანაირი დაბრკოლება არ იქნება“.

შეგახსენებთ, რომ კოკშეტაუში, სემეიში და უსტ-კამენოგორსკში სამი თბოელექტროსადგურის მშენებლობის შესახებ შეთანხმებას 2024 წელს მოეწერა ხელი. დოკუმენტი ითვალისწინებდა, რომ რუსეთი ყაზახეთს სუბსიდირებულ საექსპორტო სესხს მიაწვდიდა.

ერთ-ერთი სადგურის მშენებლობის დაწყების მიუხედავად, ყაზახეთის ენერგეტიკის სამინისტრომ განაცხადა, რომ რუსეთთან დაფინანსების შესახებ მოლაპარაკებები კვლავ მიმდინარეობს.