2020 წლის საპროტესტო აქციების ჩახშობისა და რუსეთის მიერ უკრაინის წინააღმდეგ ომის დაწყების შემდეგ, დასავლეთმა გაწყვიტა ტრადიციული თანამშრომლობა ბელორუსის ხელისუფლებასთან, ფინანსური დახმარება პირდაპირ საზოგადოებას გადაამისამართა და სახელმწიფოს გვერდის ავლით.
DW- ს ცნობით , 2020 წლის პოლიტიკურ კრიზისამდე დასავლეთის მხარდაჭერის ლომის წილი სამთავრობო უწყებების მეშვეობით მოდიოდა, რაც წელიწადში დაახლოებით 80 მილიონ ევროს შეადგენდა, მათ შორის მსხვილი ინფრასტრუქტურული პროექტები. თუმცა, ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში ფინანსური ნაკადების სტრუქტურა მკვეთრად შეიცვალა: 2020 წლიდან 2024 წლამდე ბელორუსისთვის ევროკავშირის მიერ გაწეული დახმარების ჯამურმა მოცულობამ 530 მილიონ ევროს (წლიურად დაახლოებით 106 მილიონი ევრო) მიაღწია, ხოლო გაყინული სამთავრობო პროგრამების დაფინანსება კერძო სექტორის მხარდაჭერას დაუთმო.
განათლების, მედიისა და ადამიანის უფლებების პრიორიტეტი
ევროკომისიის მიერ გამოქვეყნებული და ანგარიშის ავტორების მიერ მოყვანილი სტატისტიკის თანახმად, 2020 წლიდან 2025 წლის ბოლომდე ბელორუსის სამოქალაქო საზოგადოების, ახალგაზრდობის, დამოუკიდებელი მედიისა და გადატანილი ბიზნესების მხარდასაჭერად 170 მილიონ ევრომდე გამოიყო, ხოლო დამატებით 30 მილიონი ევროს პაკეტი 2025 წლის დეკემბერში გამოცხადდა. საშუალოდ, ძირითადმა არასამთავრობო სექტორებმა წელიწადში დაახლოებით 28 მილიონი ევრო მიიღეს, 2016–2019 წლებში 23 მილიონ ევროსთან შედარებით, როდესაც ეს თანხა სახელმწიფო პროექტებსაც მოიცავდა. Belarus Beehive 2.0-ის მკვლევრებმა დააფიქსირეს ხარჯების ზრდა შემდეგ სფეროებში:
- კატეგორიაში „საჯარო ადმინისტრირება და სამოქალაქო საზოგადოება“ დაფინანსება გაიზარდა წელიწადში 21.3 მილიონი ევროდან (2016–2019 წლებში) 29.2 მილიონ ევრომდე (2021–2024 წლებში);
- ადამიანის უფლებათა დამცველებისა და სამოქალაქო საზოგადოების ინსტიტუტების პირდაპირი მხარდაჭერა ყოველწლიურად 8.5 მილიონი ევროდან 10.8 მილიონ ევრომდე გაიზარდა;
- ყველაზე ძლიერი ნახტომი განათლებისა და აკადემიური მობილობის სფეროში მოხდა - 2011-2015 წლებში წელიწადში 19 მილიონი ევროდან და 2016-2019 წლებში 35 მილიონი ევროდან 2020 წლის შემდეგ ყოველწლიურად 50 მილიონ ევრომდე (ლიდერები იყვნენ პოლონეთი დაახლოებით 29 მილიონი ევროს მაჩვენებლით, გერმანია - 8 მილიონ ევრომდე და ევროკომისია - დაახლოებით 4.5 მილიონი ევრო).
ბიუჯეტების გადანაწილება დონორ ქვეყნებს შორის
დონორი ქვეყნების საშუალო წლიური ხარჯების 2015–2019 და 2021–2024 წლებში შედარების შედეგად გამოვლინდა, რომ მსხვილ დონორ ქვეყნებს შორის მხოლოდ პოლონეთმა (+51%) და ავსტრიამ (+41%) შეძლეს ბელარუსის საერთო ბიუჯეტის გაზრდა. ვარშავა აშკარა ლიდერი აღმოჩნდა, რომელმაც ხარჯები 25 მილიონი ევროდან 50 მილიონ ევროზე მეტამდე გაზარდა უმაღლესი განათლების, კალინოუსკის სტიპენდიის პროგრამისა და ტელეარხ „ბელსატის“ დაფინანსების გზით. კვლევის ავტორები აღნიშნავენ, რომ პოლონეთი რჩება ერთადერთ მსხვილ დონორად, რომელსაც სტრატეგიულად აინტერესებს ბელარუსის ეროვნული იდენტობისა და კულტურის გაძლიერება რეგიონში რუსეთის გავლენის შესამცირებლად.
სხვა მსხვილმა დონორებმა შეამცირეს პირდაპირი მხარდაჭერა და ვერ შეძლეს დახურული სახელმწიფო პროექტებიდან თანხების სამოქალაქო სექტორში გადარიცხვა: გერმანიიდან დაფინანსება შემცირდა 16.5%-ით (წელიწადში 11.8 მილიონი ევროდან 11.3 მილიონ ევრომდე), ლიეტუვადან 17.2%-ით, საფრანგეთიდან 42%-ით, ევროკომისიის მიერ ორმხრივი ინსტრუმენტების დაფინანსება 39.3%-ით, ხოლო შვედეთიდან 76.8%-ით (წელიწადში 7.6 მილიონი ევროდან 2.8 მილიონ ევრომდე). ექსპერტები ამას მიაწერენ სახსრების ნაწილის პანევროპულ ფონდებში გადარიცხვას და ეროვნული პრიორიტეტების ცვლილებას - ბერლინმა ყურადღება აფრიკის, აზიისა და ლათინური ამერიკის განვითარებად ქვეყნებში ჰუმანიტარულ კრიზისებზე გადაიტანა, ხოლო სტოკჰოლმმა ბალტიისპირეთის რეგიონში უსაფრთხოებაზე გაამახვილა ყურადღება. საშუალო ზომის დონორებს შორის მკვეთრი ზრდა დაფიქსირდა ბელგიაში (31-ჯერ), ნიდერლანდებში (+120%), უნგრეთში (+114%), სლოვაკეთში (+74.6%) და ესტონეთში (+36.8%), ხოლო დანიაში (-58.7%) და ესპანეთში (-94%) პრაქტიკულად შემცირდა ორმხრივი პროგრამები.
გაეროს ჰუმანიტარული საქმიანობა ქვეყანაში
ბელარუსში საერთაშორისო დახმარება ძირითადად გაეროს სააგენტოებისა და ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მეშვეობით ხორციელდება, რომლებიც ძირითად ჰუმანიტარულ, სამედიცინო და გარემოსდაცვით საკითხებს აგვარებენ. გაეროს მუდმივი კოორდინატორი ბელარუსში, რასულ ბაგიროვი, ადასტურებს, რომ 2021–2025 წლების ხუთწლიანი თანამშრომლობის პროგრამის დაგეგმილი მოცულობა 70 მილიონ დოლარს გადააჭარბა (დაახლოებით 17.5 მილიონი დოლარი წელიწადში - იგივე, რაც 2020 წელს, როდესაც წინა 85 მილიონი დოლარის ციკლი დასრულდა). ეს თანხები გამოიყენება სამედიცინო აღჭურვილობის შესაძენად, ტუბერკულოზისა და აივ ინფექციის პრევენციისთვის, ხანდაზმულების, ობლებისა და ლტოლვილების დასახმარებლად და გამომშრალი ჭაობების აღსადგენად. ამასობაში, გაეროს ჰუმანიტარული საკითხების კოორდინაციის ოფისიდან საგანგებო დახმარება ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში თითქმის 20-ჯერ შემცირდა - 2020 წელს COVID-19-ის პერიოდში 4.8 მილიონი დოლარიდან 2025 წელს 247,500 დოლარამდე.




კომენტარის დამატება
კომენტარის დასატოვებლად გაიაროთ ავტორიზაცია.