ზოგიერთისთვის ისინი შეკუმშული პოლიტიკური პროპაგანდაა, ზოგისთვის კი - ისტორიული მეხსიერების ადგილი. ლატვიაში საბჭოთა ეპოქის მემორიალების საკითხი დებატების ცხელი თემაა. დებატები არ დასრულებულა კანონის ბოლოდროინდელი მიღებით, რომელიც საბჭოთა მმართველობის განდიდების ძეგლების დემონტაჟს ითვალისწინებს. გარკვეული შენიშვნებით: სასაფლაოებზე აღმართული ძეგლები, დაკრძალული ნეშტების შემცველი ძეგლები და კულტურული ღირებულების მქონე ძეგლები კვლავაც დაცულია.
აღმოსავლეთი vs
რესპუბლიკის აღმოსავლეთით მდებარე ქალაქ დაუგავპილსში კანონს მოსახლეობის უმრავლესობა მტრულად შეხვდა. ეს დამთხვევა არ არის: დაუგავპილსი ძირითადად ეთნიკური რუსებით არის დასახლებული. „ძეგლების დანგრევა შეუძლებელია“, გვეუბნებიან ჩვენი თანამოსაუბრეები, სხვადასხვა ასაკის ადამიანები. „ისინი უნდა დარჩნენ; ისინი არავის აწუხებთ“.
დაუგავპილსის მუნიციპალური საბჭოს წევრი იზიარებს მის პოზიციას. „მეომარი მეომარია და ისტორიის გადაწერა შეუძლებელია“, - ამბობს იგორ პრელატოვი. „ძეგლი ვიღაცისადმი მადლიერების ნიშნად დაიდგა. მისი დანგრევით ჩვენ ისტორიას ვშლით“.
ქალაქის უდიდესი საბჭოთა ძეგლი საფრთხეს აღარ ემუქრება; მემორიალის ქვეშ ნეშტია დამარხული. „ძეგლები ჩვენი ისტორიის ნაწილია, როგორც კარგი, ასევე ცუდი“, ამბობს ინა კირნიშანსკა, პენსიაზე გასული მასწავლებელი და ადგილობრივი ისტორიკოსი. „მათი დახმარებით ჩვენ შეგვიძლია ახალგაზრდებს ვასწავლოთ“.
„თავად ძეგლი საზოგადოებაში განხეთქილებას არ ქმნის“, ამბობს ჰენრიკ სომსი, დაუგავპილსის უნივერსიტეტის ისტორიკოსი. „განხეთქილება გამოწვეულია იმით, თუ როგორ იყენებენ მას სხვადასხვა პოლიტიკური ჯგუფები და ორგანიზაციები“.
ადგილობრივ მაცხოვრებლებთან რამდენიმესაათიანი საუბრის შემდეგ, Euronews-ის კორესპონდენტმა ხულენ ლოპესმა მათი გადატანის მხარდამჭერი ვერ იპოვა. თუმცა, ისინი არსებობენ, თუმცა უმცირესობაში. ადგილობრივი მუსიკალური სკოლის დირექტორი აივას ბროკსი დარწმუნებულია: „რაც უფრო მალე მოვაშორებთ მათ, მით უკეთესი. სასაცილოა იმაზე კამათი, თუ რომელი ძეგლები უფრო მეტად ადიდებს საბჭოთა ოკუპაციას და რომელი ნაკლებად“.
შემოწირულობები დანგრევისთვის
ლატვიის დედაქალაქ რიგაში სიტუაცია განსხვავებულია: იქ უმრავლესობა მემორიალების დემონტაჟს ემხრობა. ბოლო თვეების განმავლობაში ადგილობრივი ხელისუფლება უყოყმანოდ აშორებს ასეთ მემკვიდრეობით მიღებულ ნივთებს. რიგაში მიაჩნიათ, რომ მეორე მსოფლიო ომისადმი მიძღვნილი ქვეყნის უდიდესი ძეგლი („საბჭოთა არმიის ჯარისკაცების ძეგლი - საბჭოთა ლატვიისა და რიგის ნაცისტი დამპყრობლებისგან განმათავისუფლებლები“) საბჭოთა ლატვიის ნოსტალგიით შეპყრობილთა და პრორუსი ნაციონალისტების მიმზიდველად იქცა.
დედაქალაქის მერმა, მარტინშ სტაკისმა, განაცხადა, რომ ქალაქს ტოტალიტარიზმის სიმბოლოები აღარ სურს; ასეთი განწყობები უკრაინაში შეჭრის შემდეგ გაძლიერდა. „თავიდან, ჩვენ განვიხილეთ ძეგლისთვის სახელის შეცვლა და მისი ინტერპრეტაციის შეცვლა“, - იხსენებს სტაკისი. „როდესაც ხალხმა ამის შესახებ გაიგო, მათ დაიწყეს დანგრევისთვის თანხის შემოწირულობა და მათი შემოწირულობები ყველა ხარჯს ფარავდა“.
ზოგიერთი მემორიალი, რომელიც კულტურული და ისტორიული თვალსაზრისით ღირებულად ითვლება, შესაძლოა ლატვიის ოკუპაციის მუზეუმში აღმოჩნდეს, რომელიც ქვეყანაში ნაცისტური და საბჭოთა ოკუპაციის პერიოდებს აღწერს.
შოუს შემქმნელები გვპირდებიან, რომ შექმნიან პროექტს „მეთვალყურეების“ და „შურისმაძიებლების“ სულისკვეთებით.
„ლენფილმი“ რუსი გმირების შესახებ ფენტეზი სერიალის გადაღებას გეგმავს, განაცხადა სტუდიის პრესსამსახურმა.
პროექტს „რაინდები“ ჰქვია. „ლენფილმის“ სპეციალისტები ამჟამად სცენარზე მუშაობენ. სერიალმა უკვე მიიღო გრანტი ინტერნეტის განვითარების ინსტიტუტისგან.
სტუდიის მიერ სერიალის აღწერილობის თანახმად, ეს იქნება „სუპერგმირული რთული ისტორია“, რომელიც დაფუძნებული იქნება რუსულ ხალხურ ზღაპრებსა და ეპოსებზე. შემქმნელებმა შემოქმედებით მითითებებად ფილმები „მცველები“ და „შურისმაძიებლები“ აიღეს. ისინი ხაზს უსვამენ, რომ მათი პროექტი, პირველ რიგში, მიზნად ისახავს იმის დემონსტრირებას, რომ ფოლკლორის გამოყენებით შესაძლებელია ისეთი რამის შექმნა, რაც არანაკლებ მიმზიდველია, ვიდრე ამერიკული ფილმები:
„ჩვენი მთავარი მიზანია, ეს ისტორიები ახალგაზრდა აუდიტორიისთვის მოვარგოთ და ილია მურომეცი კომიქსების სუპერგმირებზე არანაკლებ პოპულარული გმირი გავხადოთ.“.
სერიალს ჯერ არ ჰყავს მსახიობები, თუმცა შემქმნელები მთავარი როლებისთვის იდეალურ შემსრულებლებად ივან დობრონრავოვს (მწუხარებიდან სიხარულამდე), იური კოლოკოლნიკოვს (საუზმე მამასთან), ანტონ ვასილიევს (ნევსკი) და ალექსანდრე უსტიუგოვს (პოლიციელთა ომები) მიიჩნევენ.
პოლონეთის ხელისუფლებამ მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ აღმართული წითელი არმიის ჯარისკაცების ოთხი ძეგლი ერთდროულად დაანგრია. ქვეყნის ხელისუფლება ამ ძეგლებს კომუნისტური სისტემის სიმბოლოდ მიიჩნევს, რომელმაც სინამდვილეში პოლონეთი კი არ გაათავისუფლა, არამედ იქ ტოტალიტარული რეჟიმი დაამყარა. კრემლმა ამ ბრალდებებს „ურჩხული ტყუილი“ უწოდა.
გლუბჩიცეს, ბიჩინას, ბობოლიცესა და სტაშოვის ქალაქებში ძეგლების დანგრევა ონლაინ პირდაპირ ეთერში გადაიცემოდა. ძეგლების დემონტაჟის გადაწყვეტილება იურიდიულად გამართლებული იყო 2016 წელს მიღებული კანონით, რომელიც კრძალავდა ტოტალიტარული იდეოლოგიის პოპულარიზაციას.
„ეს ტყუილის ძეგლია“, - თქვა კაროლ ნავროცკიმ, პოლონეთის ეროვნული ხსოვნის ინსტიტუტის ხელმძღვანელმა, გლუბჩიცეში ერთ-ერთი ძეგლის დანგრევის დროს. „1945 წელს საბჭოთა კავშირმა არ გაგვათავისუფლა; მათ ახალი მონობა მოგვიტანეს“.
ნავროცკის თქმით, თანამედროვე რუსეთმა არსებითად მემკვიდრეობით მიიღო ეს იდეოლოგია და ახლა ამან ტრაგიკული შედეგები გამოიწვია კრემლის მიერ უკრაინის წინააღმდეგ გაჩაღებული ომის სახით.
„საბოლოო ჯამში, ეს არის სისტემის სიმბოლო, რომლის სულიც დღემდე ცოცხლობს დღევანდელ რუსეთის ფედერაციაში და რომელიც, თავისი ღირებულებებითა და მსოფლმხედველობით ხელმძღვანელობით, XXI საუკუნეში თანამედროვე უკრაინელებისთვის სიკვდილს მოაქვს“, - განაცხადა პოლონეთის ისტორიული მეხსიერების ინსტიტუტის ხელმძღვანელმა.
ხუთშაბათს, კრემლის პრესმდივანმა დიმიტრი პესკოვმა ძეგლების დანგრევასა და ნავროცკის განცხადებებზე კომენტარი გააკეთა.
„ეს არის ამაზრზენი ტყუილი“, - განაცხადა პესკოვმა (ციტირებულია „ინტერფაქსის“ მიერ). „ეს კიდევ ერთი მცდელობაა პოლონელების ახალგაზრდა თაობის მოტყუებისა და მათი აღზრდის, მათთვის ამ ტყუილის მიცემისა და რუსების მიმართ სიძულვილის გაღვივების“.
„რუსეთისა და საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში შემავალი სხვა რესპუბლიკების მოქალაქეები პოლონეთის გათავისუფლებისას დაიღუპნენ“, - დასძინა პესკოვმა. რომელი ძეგლები დაანგრიეს?
პოლონეთის ეროვნული ხსოვნის ინსტიტუტის ხელმძღვანელის თქმით, ქვეყანაში საბჭოთა ჯარისკაცების დაახლოებით 30 ძეგლი რჩება, თუმცა ისინი თანდათან ინგრევა. როგორც პოლონური საინფორმაციო სააგენტო PAP იტყობინება, ბოლო დროს დანგრეული ოთხი მემორიალის ჩათვლით, წლის დასაწყისიდან ქვეყანაში უკვე რვა ასეთი ძეგლი განადგურდა.
პოლონეთის პრესის ასოციაციის ცნობით, მონუმენტი „მადლიერების ნიშნად წითელი არმიისადმი“ გლუბჩიცეს საქალაქო პარკში 1945 წელს დაიდგა. ის ომის დროს ამ ტერიტორიაზე დაღუპული საბჭოთა ჯარისკაცების ხსოვნას ეძღვნება.
ბიჩინაში ძეგლი 1945 წელსაც აღიმართა. ის ქალაქისთვის ბრძოლაში დაღუპული 38 წითელი არმიის ჯარისკაცის ხსოვნას ეძღვნება. 1950-იან წლებში საბჭოთა ჯარისკაცების ნეშტი სხვა სასაფლაოებზე გადაასვენეს, თუმცა ძეგლი დღემდე შემორჩენილია.
ბობოლიცეში ძეგლი თავად წითელი არმიის ჯარისკაცებმა 1945 წელს ააშენეს. თავდაპირველად, მის ქვეშ ბრძოლების დროს დაღუპული ექვსი საბჭოთა ჯარისკაცის ცხედარიც იყო დაკრძალული, თუმცა მოგვიანებით ნეშტი ხელახლა დაკრძალეს.
მეოთხე ძეგლი, რომელიც ხუთშაბათს დაანგრიეს, სტაშოვის ქალაქთან ახლოს, ტყის მახლობლად მდებარეობდა. მასზე წარწერა იყო: „ამ ადგილას, 1945 წლის 12 იანვარს, დილის 4 საათზე, საბჭოთა არმიის პირველი უკრაინის ფრონტის ჯარებმა, მარშალ კონევის მეთაურობით, ქარიშხლის ცეცხლით ზამთრის შეტევა დაიწყეს, რომელმაც პოლონეთი გაათავისუფლა და ნაციზმი დაამარცხა. დიდება უძლეველ საბჭოთა არმიას!“.
ბოლო თვეების განმავლობაში ბალტიისპირეთის ქვეყნებში აქტიურად მიმდინარეობს საბჭოთა ჯარისკაცების ძეგლების დემონტაჟი.
კინო ჯადოსნურ ქოთანს ჰგავს, რომელიც ყოველთვის მზადაა შესთავაზოს მათ, ვისაც სურს საინტერესო და ზოგჯერ შოკისმომგვრელი ისტორიების ახალი პორცია.
საბჭოთა ფილმები წარმოუდგენლად მყუდრო და თბილია. ძნელი დასაჯერებელია, რომ გადაღებების დროს ატმოსფერო განსხვავებული იყო. თუმცა, იყო უამრავი უსიამოვნო და რთული მომენტიც. ეს ძირითადად იმით არის განპირობებული, რომ იმ დროს ტექნოლოგიურმა პროგრესმა ჯერ კიდევ არ მიაღწია მაღალ დონეს. ბევრ ტრიუკსა და სპეცეფექტს თავად მსახიობები ასრულებდნენ ან იმპროვიზირებული საშუალებებით. ზოგიერთი სიტუაციის აღწერა ახლა ღიმილითაც შეიძლება, ზოგი კი მაინც საშინელებას იწვევს.
ბედის ბატონებო
ინციდენტი სცენის გადაღებისას მოხდა, სადაც პერსონაჟები ცემენტის სატვირთო მანქანის ავზში მოძრაობენ. ამ სცენისთვის გადასაღებ მოედანზე სპეციალური ხსნარი მიიტანეს. მწვანე ხაჭოსა და ხახვის ესენციაში შერეული ხსნარი შეიქმნა, რომელიც კამერაზე თხევად ცემენტს წააგავდა. ნარევი ძალიან წებოვანი აღმოჩნდა და უსიამოვნო სუნი გამოსცა. მსახიობებმა საათობით მოანდომეს მისი ტანსაცმლიდან მოშორებას და კანიდან ჩამობანას. ამიტომ ფრაზა: „კარგი ცემენტია, საერთოდ არ ირეცხება...“ მთელი გულით ითქვა.
ბედის ბატონებო
ზოლიანი ფრენა
მსახიობ ევგენი ლეონოვს ვეფხვებთან ყოფნის ეშინოდა. თავდაპირველად, სანამ მისი პერსონაჟი აბაზანაში იმყოფებოდა, მასსა და ვეფხვს შორის სპეციალური ჭიქა დადეს. თუმცა, ოპერატორმა განაცხადა, რომ ეს კადრში სიკაშკაშეს იწვევდა. შემდეგ, გაფრთხილების გარეშე, ჭიქა მოხსნეს. ლეონოვი გადასაღებ მოედანზე ისე შევიდა, თითქოს არაფერი მომხდარიყოს და აბაზანაში ყოფნისას უეცრად ვეფხვის სუნთქვა იგრძნო. შიშისგან გაგიჟებული აბაზანიდან გადმოხტა. სწორედ ეს კადრი, თავისი გულწრფელი ემოციით, მოხვდა ფილმში. წარმოიდგინეთ საკუთარი თავი საწყალი მსახიობის ადგილას; მას ნამდვილად არ შურთ.
ზოლიანი ფრენა
სიყვარული და მტრედები
ალექსანდრე მიხაილოვი, რომელმაც ეკრანზე ცნობილი ვასილი კუზიაკინის როლი შეასრულა, გადაღებების დროს კინაღამ დაიღუპა. სცენაში, სადაც მისი პერსონაჟი ღია კარიდან ზღვაში ვარდება, მსახიობს წყალში ჩაცმული ჩაყვინთვა მოუწია. ფსკერზე მყვინთავთა კოსტიუმებში გამოწყობილმა ასისტენტებმა სწრაფად გახადეს ტანსაცმელი. გადაღების დროს ერთ-ერთმა მათგანმა ჰალსტუხის გახსნას უჭირდა, რის გამოც მსახიობი თითქმის დახრჩობა გამოიწვია. თუმცა, ჰალსტუხი სწრაფად გაიჭრა და მიხაილოვი ღია ცის ქვეშ გაიყვანეს.
სიყვარული და მტრედები
ვიი
ერთ-ერთი სცენის გადაღების დროს კუბო პირდაპირ ჭერზე იყო მიმაგრებული. მთავარი როლის შემსრულებელი, ნატალია ვარლი, კამერისთვის კუბოში შემობრუნება იძულებული გახდა. მსახიობმა განაცხადა, რომ ამ მომენტში შეშინდა და თავბრუ დაეხვა. ვარლი, რომელიც თავს ვერ აკონტროლებდა, კუბოდან გადმოვარდა. ის სასწაულებრივად გადაარჩინა მისმა თანავარსკვლავმა, ლეონიდ კურავლიოვმა. ნატალია შეიძლებოდა მძიმედ დაშავებულიყო, თუ მას კოლეგის დროულად დაჭერა არ შეძლებოდა.
ვიი
რკინიგზის სადგური ორი ადამიანისთვის
გახსოვთ სცენა, სადაც მთავარი გმირები, რომლებსაც ოლეგ ბასილაშვილი და ლუდმილა გურჩენკო ასრულებენ, თოვლიან ბილიკზე ბანაკისკენ მიემართებიან? ამ სცენის გადაღებას მნიშვნელოვანი სირთულეები შეექმნა. ოპერატორებს ამინდის პირობების - თოვლისა და ყინვის გამო - გამო კამერის გადასაადგილებლად რელსების გამოყენება არ შეეძლოთ. ამიტომ, გადამღებმა ჯგუფმა აღჭურვილობისთვის სპეციალური ციგები დაამზადა. გარდა ამისა, ოპერატორებს ციგებისთვის თავის შეკვრა მოუწიათ, როგორც ეს ილია რეპინის ცნობილ ტილოში ბარჟების მზიდავებს აკეთებენ. კამერების გადატანაში თავად დიდმა რეჟისორმა ელდარ რიაზანოვმა შეუწყო ხელი.
რკინიგზის სადგური ორი ადამიანისთვის
ჰუსარის ბალადა
გადაღებები მარტში დაიწყო, როდესაც ჯერ კიდევ უხვად იყო თოვლი. თუმცა, შემდეგ სწრაფად დნობა დაიწყო. გადამღებ ჯგუფს მაშინ რეკვიზიტების შოვნა უჭირდა, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც საქმე დიდი რაოდენობით ხელოვნურ თოვლს ეხებოდა. თავდაპირველად, ოპერატორები ცდილობდნენ გადაღებას ჩრდილში, შემდეგ ტყის სიღრმეში, შემდეგ კი ყველა გარეუბნიდან დარჩენილი თოვლის შეგროვება და გადასაღებ მოედანზე სატვირთო მანქანით მიტანა მოუწიათ. აზაროვის მამულში ბრძოლის სცენისთვის კი, რომელიც აპრილში გადაიღეს, თოვლი საერთოდ არ დარჩენილა. ამიტომ გადამღებმა ჯგუფმა ნახერხი ცარცსა და ნაფტალინის ბურთებს შეურია და მთელ ეზოში მოაყარა.
უკრაინელი ხალხი ანდრეი სახაროვის სახელობის აზრის თავისუფლების პრემიის 2022 წლის ლაურეატად დასახელდა. გადაწყვეტილება ოთხშაბათს, 19 ოქტომბერს, სტრასბურგში, ევროპარლამენტის პრეზიდიუმმა მიიღო, რომლის შემადგენლობაშიც შედიან პრეზიდენტი რობერტა მეცოლა და ყველა საპარლამენტო ჯგუფის ხელმძღვანელები.
ევროპარლამენტმა აღნიშნა უკრაინელი ხალხის „წარმოუდგენელი დანაკარგები და დანგრეული ქალაქები და სოფლები“ და მათი ბრძოლა სამშობლოს, სუვერენიტეტის, დამოუკიდებლობისა და ტერიტორიული მთლიანობის, ასევე თავისუფლების, დემოკრატიის, კანონის უზენაესობისა და ევროპული ღირებულებების დასაცავად. ევროპარლამენტარებმა ასევე შეაქეს უკრაინის პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკის გამბედაობა, გამძლეობა და თავდადება თავისი ხალხის მიმართ, ასევე ცალკეული პირების, სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლების, სახელმწიფო და საჯარო ინსტიტუტების როლი.
„ეს ჯილდო იმ უკრაინელებისთვისაა, რომლებიც იბრძვიან. მათთვის, ვინც იძულებული გახდა გაქცეულიყო. მათთვის, ვინც საყვარელი ადამიანები დაკარგა. ყველასთვის, ვინც ფეხზე დგას და იბრძვის იმისთვის, რისიც სწამთ. ვიცი, რომ უკრაინის მამაცი ხალხი არ დანებდება და არც ჩვენ“, - თქვა რობერტა მეცოლამ. „რუსეთის მიერ უკრაინის წინააღმდეგ განხორციელებული არაპროვოცირებული აგრესიული ომი უკრაინელ ხალხს უზარმაზარ ზარალს აყენებს. ისინი (უკრაინელები - რედ.) არა მხოლოდ იბრძვიან თავიანთი სახლების, სუვერენიტეტის, დამოუკიდებლობისა და ტერიტორიული მთლიანობის დასაცავად, არამედ იცავენ თავისუფლებას, დემოკრატიას, კანონის უზენაესობას და ევროპულ ღირებულებებს ბრძოლის ველზე სასტიკი რეჟიმის წინააღმდეგ, რომელიც ცდილობს ჩვენი დემოკრატიის ძირის გამოთხრას, ჩვენი კავშირის შესუსტებას და გახლეჩვას“, - დასძინა ევროპარლამენტის პრეზიდენტმა.
დაჯილდოების ცერემონია დეკემბერში გაიმართება
დაჯილდოების ცერემონია 14 დეკემბერს სტრასბურგში გაიმართება. 13 ოქტომბერს გამოცხადებულ სამ ფინალისტს შორის არიან უკრაინის მოსახლეობა, Wikileaks-ის დამფუძნებელი ჯულიან ასანჟი და კოლუმბიის სიმართლის კომისია.
აზრის თავისუფლების პრემია, რომელსაც საბჭოთა ფიზიკოსისა და ადამიანის უფლებათა დამცველის ანდრეი სახაროვის სახელი ეწოდა, ევროპის პარლამენტმა 1988 წელს დააარსა და გადაეცემა ფიზიკურ პირებს ან არასამთავრობო ორგანიზაციებს, რომლებმაც გამოიჩინეს თავი ადამიანის უფლებებისა და ფუნდამენტური თავისუფლებების დაცვაში. პრიზის ოდენობა 50 000 ევროა. 2021 წელს პრიზი გადაეცა პატიმრობაში მყოფ რუს ოპოზიციის ლიდერს ალექსეი ნავალნის; ერთი წლით ადრე - ბელორუსის ოპოზიციას; ხოლო 2018 წელს - უკრაინელ რეჟისორ ოლეგ სენცოვს, რომელიც მაშინ რუსეთში იმყოფებოდა პატიმრობაში.
„ოდესის პორტის ქალაქის ისტორიული ცენტრის“ ნომინაციის ფაილი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შესატანად წარდგენილია, - ამის შესახებ უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრის პირველმა მოადგილემ, ემინე ჯაპაროვამ, Twitter-ზე განაცხადა.
„დღეს იუნესკოს ოფიციალურად წარედგინა „ოდესის პორტის ქალაქის ისტორიული ცენტრის“ ნომინაციის ფაილი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შესატანად. ჩვენ ვაფასებთ ყველას ძალისხმევას, რათა ოდესის ცენტრი გლობალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლად იქცეს და რუსი ტერორისტებისგან დაიცვას იგი“, - წერს ჯაპაროვა.
ოდესის საქალაქო საბჭოს ვებგვერდის ცნობით, ოდესის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეტანის საკითხი კომიტეტის შემდეგ სხდომაზე უნდა განიხილონ.
დოსიე ოდესის მერმა გენადი ტრუხანოვმა იუნესკოს კულტურის გენერალური დირექტორის თანაშემწე ერნესტო ოტონესთან, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ცენტრის დირექტორ ლაზარ ელუნდუ ასომოსთან და უკრაინის საგანგებო და სრულუფლებიან ელჩთან საფრანგეთში ვადიმ ომელჩენკოსთან შეხვედრაზე წარადგინა.
შეგახსენებთ, რომ 10 ოქტომბრის დილით რუსეთმა უკრაინის ტერიტორიაზე მასშტაბური სარაკეტო და საჰაერო დარტყმები განახორციელა.
ოკუპანტმა დედაქალაქის ცენტრს დარტყმა მიაყენა. აფეთქებები ასევე მოხდა ხმელნიცკის, ჟიტომირის, დნეპროპეტროვსკის, ლვოვის, პოლტავას და სხვა რეგიონებში. ოდესის ოლქში საჰაერო თავდაცვის ძალებმა სამი რაკეტა და ხუთი თვითმკვლელი დრონი ჩამოაგდეს.
რა ხდება მოსკოვის კულტურულ დაწესებულებებში, სადაც დროებითი მობილიზაციის ცენტრები გაიხსნა?.
მას შემდეგ, რაც ვლადიმერ პუტინმა „ნაწილობრივი“ მობილიზაცია გამოაცხადა, მოსკოვის მერმა სერგეი სობიანინმა ინიციატივა გამოიჩინა და კულტურულ დაწესებულებებში დროებითი მობილიზაციის ცენტრები გახსნა. მისი თქმით, ეს გაწვევის დროს „მოქალაქეების მოხერხებულობისთვის“ გაკეთდა. ასეთი ცენტრები გაიხსნა მოსკოვის მუზეუმსა და უკრაინის სახალხო არტისტის რომან ვიქტიუკის თეატრში.
„ნოვაია გაზეტა“. ევროპამ ეს სამობილიზაციო პუნქტები მათი ოპერაციის პირველ დღეს მოინახულა.
„აქ ყველა მამაკაცი ორმოც წელს გადაცილებულია. ყველა ჯანმრთელია, რაც იმას ნიშნავს, რომ თქვენც გაქვთ უფლება“, - ეუბნება ქალი ტელეფონით ვიღაცას, რომელიც მოსკოვის მუზეუმთან ახლოს მდებარე კაფეში ნათესავს ელოდება. აქ მთელი ოჯახები იკრიბებიან, ძირითადად ქალები. ხანდაზმულები დიდ მაგიდებს სხედან, ხვდებიან სხვა მობილიზებული ჯარისკაცების ოჯახებს და ქვეყანაში არსებულ ვითარებას განიხილავენ. „ჩემმა რძალმა მომწერა: „ძალა ყველას, ეს უსამართლობაა“. აუცილებლად გადავცემ. ის სეპარატისტია!“ - უჩივის გარშემომყოფებს წვევამდელის დედა.
მოსკოვის კულტურულ დაწესებულებებში მობილური გაწვევის ცენტრები 26 სექტემბერს ამოქმედდა. თავდაპირველად, ისინი მოსკოვის მუზეუმში, რომაული ვიქტიუკის თეატრსა და დარვინის მუზეუმში იყო დაგეგმილი. თუმცა, ეს უკანასკნელი ადგილმდებარეობა მოგვიანებით მიტოვებული იქნა და VDNKH-ის პავილიონებში სარეზერვო ცენტრი გაიხსნა. „დროებითი მობილიზაციის ცენტრების შექმნა არა მხოლოდ ვიზიტორების კომფორტულად მიღების საშუალებას მისცემს, არამედ სამხედრო გაწვევის ოფისებთან ახლოს მცხოვრები მოსკოველებისთვის დამატებითი უხერხულობის არარსებობას უზრუნველყოფს. დროებითი სარეზერვო მობილიზაციის ცენტრების ადგილმდებარეობის შერჩევა განხორციელდა ვიზიტორებისთვის კომფორტული გამოცდილებისთვის ყველა საჭირო პირობის ხელმისაწვდომობის, ტრანსპორტით მათი ხელმისაწვდომობისა და არსებულ სამხედრო გაწვევის ოფისებთან სიახლოვის საფუძველზე“, - განაცხადა მოსკოვის მთავრობამ.
მობილიზაციის წერტილი მოსკოვის მუზეუმში.
მოსკოვის მუზეუმში მობილიზაციის ცენტრი შიდა ეზოშია განთავსებული, რომელიც სამი მხრიდან შენობებით არის გარშემორტყმული. შესასვლელთან სრული ფორმაში გამოწყობილი პოლიციელები, მზადყოფნაში მყოფი ავტომატური იარაღით, დგანან - ყოველ ორ მეტრში ორი ოფიცერი, მიუხედავად იმისა, რომ თავად ეზო საკმაოდ პატარაა. ორშაბათს, ცენტრის ფუნქციონირების პირველ დღეს, შიგნით მხოლოდ რამდენიმე ათეული ადამიანი იმყოფებოდა: გამოძახებულთაგან ზოგიერთი მუზეუმის შენობაში იმყოფებოდა, რომელიც იმ დღეს დაკეტილი იყო, ხოლო ისინი, ვინც ახლახანს დამოუკიდებლად ჩავიდა, გარეთ, ნათესავებთან ერთად დარჩნენ.
გარეთ საკმაოდ ცივა და წვიმს, ამიტომ მშობლები, რომლებიც მობილიზებული შვილების მოლოდინში არიან, კაფეში გასათბობად შედიან. ახალგაზრდა ბარისტა ამბობს, რომ ოპერირების პირველივე დღეს მათი მომხმარებლების ასაკი მკვეთრად შეიცვალა: ახლა ძირითადად ზრდასრულები არიან. „და საერთო ჯამში, მომხმარებლების რაოდენობა გაიზარდა. და ეს მხოლოდ დასაწყისია; ისინი ჯერ კიდევ ყველაფერს აწყობენ [დასაქმების ცენტრში]“, - ამბობს ის.
შესასვლელთან დიდ მაგიდასთან ოჯახი მობილიზებული ნათესავის ბედს განიხილავს. არცერთი მათგანი მობილიზაციის წინააღმდეგ არ გამოდის; პირიქით, ისინი მას სამსახურში რაც შეიძლება სწრაფად მოსვლაში ეხმარებიან: სანამ კაცი სადგურზეა, ისინი მის სამედიცინო დაზღვევის პოლისს ელოდებიან, რომლის მოტანა დაავიწყდათ.
ისინი მას კერძო სამხედრო კომპანიაში მუშაობას სთავაზობენ, ამბობს ხანდაზმული ქალი.
„რა არის PMC?“ ეკითხება მას ტყავის ქურთუკში გამოწყობილი ხანდაზმული კაცი.
ეს კერძო სამხედრო კომპანიაა. ამბობენ, რომ იქ უკეთესი პირობებია..
ვლადიმერ პუტინის მიერ „ნაწილობრივი“ მობილიზაციის გამოცხადებიდან პირველ დღეებში, მოსკოვის მერმა სერგეი სობიანინმა განაცხადა, რომ მოსკოვის მთავრობა მობილიზებული პირების ხელფასს საკუთარი რეგიონული გადასახადებით შეავსებდა. სობიანინის თქმით, თითოეული გაწვეული მამაკაცი ყოველთვიურად 50 000 რუბლს მიიღებს, ხოლო მსუბუქი ან მძიმე დაზიანების შემთხვევაში, შესაბამისად, 500 000 ან ერთ მილიონ რუბლს. მამაკაცის გარდაცვალების შემთხვევაში, მისი ოჯახი რეგიონული ბიუჯეტიდან სამ მილიონ რუბლს მიიღებს.
კიდევ ერთი მობილიზაციის ცენტრი გაიხსნა მოსკოვის თეატრში, რომელიც უკრაინის სახალხო არტისტის, რომან ვიკტიუკის სახელს ატარებს. ის ლვოვში დაიბადა და ორი წლის წინ მოსკოვში გარდაიცვალა. „მე ტოტალიტარული სისტემის დროს ვიმსახურე; ტოტალიტარიზმის ყველა მთავარ ლიდერზე მეტხანს ვიცოცხლე. თუმცა, დღეს სიხარულით შემიძლია ვთქვა, რომ ჩემი 156 დადგმიდან არც ერთი არ დამიდგამს, რომელიც სისტემას ემსახურებოდა. <…> პოლიტბიუროს წევრები და ქვეყნის ლიდერები რეგულარულად მოდიოდნენ ჩემი პრემიერებისთვის ქვეყნის წამყვან თეატრში, მოსკოვის სამხატვრო თეატრში. თუმცა, ამ დადგმებს სისტემის მსახურებასთან არაფერი ჰქონდა საერთო“, - განაცხადა მან BBC-სთან ინტერვიუში.
ფოტო: ვიდეოს სკრინშოტი
მობილიზაციის ხანგრძლივობის განმავლობაში - სულ მცირე 9 ოქტომბრამდე - თეატრმა ყველა წარმოდგენა გააუქმა. თავად თეატრი აცხადებს, რომ ეს „ტექნიკური მიზეზების გამო“ გაკეთდა და ბილეთების თანხის დაბრუნებას სთავაზობს. მობილიზაციის ცენტრის გახსნის გამო, თეატრის შენობიდან სპექტაკლის „მკვდარი სულების“ პოსტერი ჩამოხსნეს და შესასვლელში მომდევნო ორი კვირის გრაფიკი აღარ არის გამოსახული. თავად თეატრი შემოღობილია დაკომპლექტების ცენტრისგან და გზის ყველა მხარეს საგზაო პოლიციის თანამშრომლები არიან განლაგებულნი.
26 სექტემბერს, პროპაგანდისტ ვლადიმერ სოლოვიოვის Telegram არხზე გამოჩნდა ომში გაწვეული მამაკაცების გაცილების ცერემონიის ვიდეო. მასში თეატრის შენობასთან ახლოს ღობის უკან მდგომი მამაკაცების ხმები ისმის და ყვირის „ჰურა!“-ს, ხოლო ფრონტისკენ მიმავალი მამაკაცები ღობის მეორე მხრიდან პასუხობენ. რამდენიმე ქალიც, რომლებიც საყვარელი ადამიანების გასაცილებლად იყვნენ მისულები, ტაშს უკრავს. შემდეგ, დინამიკებიდან „მშობლიური მიწის“ დაცვის შესახებ პატრიოტული სიმღერების გაჟღერებისას, ყველა მამაკაცი „მოსგორტრანსის“ ავტობუსებსა და ელექტროავტობუსებში - მერის სერგეი სობიანინის სიამაყეში - აგზავნიან და მოსკოვის ოლქში „საწვრთნელ ბანაკში“ აგზავნიან.
საღამოსთვის მის მიმცილებელთა ბრბო შესამჩნევად შემცირებულიყო და მათი სიხარულიც გაქრა. ხანში შესული ქალები და კაცები წვიმაში დარჩნენ და თვალებიდან ცრემლებს პატარა, გაცვეთილი ცხვირსახოცებით იწმენდდნენ. „მან საერთოდ არაფერი იცის: სად, რატომ ან რატომ მიდის. ჩვენ მხოლოდ ის შეგვიძლია დაველოდოთ და ვიმედოვნოთ, რომ მარატი ტელეფონს აიღებს“, - მეუბნება კაცი ყავარჯნებით ავტობუსის გაჩერებაზე მჯდომი ნათესავის შესახებ.
უკრაინელი თეატრის რეჟისორის, რომან ვიკტიუკის გარდაცვალების შემდეგ, რეჟისორი დენის აზაროვი მისი თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი გახდა. აპრილში მან, მთელმა გუნდმაც, თანამდებობა დატოვა. RTVI აზაროვის წასვლას უკრაინასთან ომის წინააღმდეგ ღია წერილზე მის ხელმოწერას მიაწერს, რომელიც მას შემდეგ წაიშალა. „მას შემდეგ, რაც დენის აზაროვმა და მისმა მთელმა გუნდმა, რომლის ნაწილიც მეც ვიყავი, რომან ვიკტიუკის თეატრი დატოვეს, თეატრი, ჩემი აზრით, მთლიანად დაიშალა. რეჟისორს (ალექსანდრე სმერტინი - რედ., „ნოვაია ევროპა“, რომელიც მას ხელმძღვანელობს, წარმოდგენა არ აქვს, რა არის სამხატვრო ხელმძღვანელობა. ამიტომ, ჩემთვის გასაკვირი არ არის, რომ ეს მოხდა“, - ამბობს თეატრის ყოფილი თანამშრომელი, რომელმაც ანონიმურად დარჩენა ისურვა.
ამის მიუხედავად, ის კვლავ თანაუგრძნობს დასში დარჩენილ კოლეგებს, რომელთა წარმოდგენები მობილიზაციის ცენტრის გახსნის გამო გაუქმდა. „მე ღრმად ვუთანაგრძნობ იმ მრავალ არტისტს, რომლებიც ახლა საკუთარი სახლებიდან გამოაგდეს. მათ იქ წარმოდგენა არ შეუძლიათ და გაურკვეველია, როდის შეძლებენ ისევ. ჯერჯერობით, მათ განაცხადეს, რომ [წარმოდგენები განახლდება] 9 ოქტომბერს, მაგრამ ეს, როგორც წარმოგიდგენიათ, მოცემულობა არ არის“, - ამბობს ის.
„[ალექსანდრე სმერტინმა] სისტემატურად გააძევა დენისის გუნდი თეატრიდან“, - აგრძელებს ის. „თავდაპირველად, ვიმედოვნებდით, რომ შესაძლოა ყველაფერი გამოსწორებულიყო, მაგრამ არა. მხატვრული ხელმძღვანელის თანამდებობაზე ყოფნის თვრამეტი თვის განმავლობაში დენის აზაროვმა რომან ვიქტიუკის თეატრს ახალი სიცოცხლე შთაბერა, იპოვა გზა პერსონალთან დასაკავშირებლად და დაგეგმა შესანიშნავი პროექტები, რომლებიც, სამწუხაროდ, ახლა ჩამარხულია. ჩემი აზრით, ეს ყველაფერი მოსკოვში თეატრების სისტემატურ განადგურებაში ჯდება“.
რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა სერგეი ლავროვმა მოლდოვაში რუსულენოვანი მაცხოვრებლების არსებობა მოიყვანა და მათ „დაცვას“ დაჰპირდა. ლავროვმა არ ახსნა, თუ კონკრეტულად რას გულისხმობდა.
რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ეს განცხადება რუსი ბავშვებისთვის ახალი სასწავლო წლის დაწყებასთან დაკავშირებით სიტყვით გამოსვლისას გააკეთა. მან ასევე ყურადღება გაამახვილა გაგაუზიის მოლდოვაში არსებობაზე და მიანიშნა, რომ მას უფრო დიდი ავტონომია უნდა მიენიჭოს (ვიდეოს სანახავად გადადით გვერდის ბოლოში).
„ჩვენ ყველაფერს გავაკეთებთ იმისათვის, რომ მოლდოვასა და დნესტრისპირეთის რუსულენოვანი მოსახლეობის ინტერესები არანაირად არ დაზარალდეს. ასევე არ დაგვავიწყდეს, რომ დნესტრისპირეთის გარდა, მოლდოვაში შედის გაგაუზიაც, რომელიც ასევე განსაკუთრებულ სტატუსს ითხოვს და უკვე სარგებლობს ამ განსაკუთრებული სტატუსის გარკვეული ელემენტებით“, - განაცხადა ლავროვმა.
მან ასევე განაცხადა, რომ მოლდოვას ხელისუფლებამ „უნდა შეწყვიტოს დასავლეთის მიერ თავსმოხვეული გეოპოლიტიკური თამაშების თამაში და იფიქროს იმ ადამიანების ინტერესებზე, რომლებიც გვერდიგვერდ ცხოვრობენ“.
რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა სერგეი ლავროვმა ჯერ კიდევ 2014 წელს განაცხადა, რომ „უკრაინული სცენარი“ შესაძლოა მოლდოვაში განმეორდეს. მან განაცხადა, რომ რუსეთი მხარს დაუჭერდა დნესტრისპირეთს, თუ ისინი მოულოდნელად გადაწყვეტდნენ „დამოუკიდებლად განსაზღვრონ საკუთარი მომავალი“, თუ მოლდოვა შეცვლიდა თავის არაწევრ სამხედრო-პოლიტიკურ სტატუსს.
2022 წლის მაისში მოლდოვას პრეზიდენტმა მაია სანდუმ მოუწოდა რუსეთს, გაეყვანა თავისი ჯარები ოკუპირებული დნესტრისპირეთიდან. მან განაცხადა, რომ მის ხალხს არ სურს ომი ან დესტაბილიზაცია რეგიონში.
ლიეტუვის განათლების, მეცნიერებისა და სპორტის სამინისტრომ გამოაცხადა, რომ აპირებს სკოლებში რუსული ენის, როგორც მეორე ენის, სწავლების შეწყვეტას. ამის ნაცვლად, საგანმანათლებლო დაწესებულებები სხვა ენების სწავლებას შესთავაზებენ.
თუმცა, ცვლილებების სწრაფად განხორციელება პრობლემურია, რადგან ამჟამად ამ საგნის მასწავლებლების უდიდესი რაოდენობა გადამზადებულია და სხვა ენების მასწავლებლების დაქირავება რთულია, იტყობინება Delfi.
მისი თქმით, სამწუხაროდ, იმ სტუდენტების რიცხვი, რომლებიც რუსული ენის გარდა სხვა ენებს ირჩევენ, სასურველი სისწრაფით არ იზრდება. თუმცა, ეს უბრალოდ იმიტომ ხდება, რომ ახლა რუსული ენის მასწავლებლების დაქირავება უფრო ადვილია.
ამავდროულად, ლიეტუვაში სხვა ენების, კერძოდ, გერმანული და ფრანგული ენების შესწავლის ტენდენციაც შეინიშნება.
„ჩვენ ძალიან გვსურს, რომ სხვა ენების შესწავლის შესაძლებლობები რაც შეიძლება სწრაფად გაფართოვდეს. და ეს რიცხვები თანდათან იზრდება. ჩვენ ვხედავთ გერმანული და ფრანგული ენებისადმი მზარდ უპირატესობას“, - განაცხადა მინისტრმა.
შიუჟდინიენემ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ყველაზე რთული შესაცვლია მცირე სკოლებში სწავლისთვის არჩეული მეორე ენა.
„თუ კლასებში 5-8 მოსწავლეა, ფრანგულის, გერმანულის ან სხვა ენების სწავლებისთვის მასწავლებლების დაქირავება რთულია. ამიტომ, დღეს ისინი ყველაზე მარტივ გზას ირჩევენ - ყველაზე დიდი რაოდენობით მასწავლებლებს“, - განმარტა მინისტრმა.
შეგახსენებთ, რომ ლიეტუვამ მხარი დაუჭირა ესტონეთის გადაწყვეტილებას რუსეთის მოქალაქეებისთვის ქვეყანაში შესვლის აკრძალვის შესახებ. ამავდროულად, ოფიციალური ვილნიუსი ევროკავშირის დონეზე მსგავსი შეზღუდვების დაწესებას უჭერდა მხარს.
ადრე გავრცელდა ინფორმაცია, რომ უკრაინელები ყოველდღიურ კომუნიკაციაში სახელმწიფო ენის უფრო ხშირად გამოყენებას იწყებენ. ბოლო ექვსი თვის განმავლობაში, უკრაინულად რეგულარულად მოლაპარაკეთა რიცხვი 64%-მდე გაიზარდა. გარდა ამისა, რუსული საინფორმაციო კონტენტის მოხმარება მკვეთრად შემცირდა. სამხედრო ფსიქოლოგმა ანდრეი კოზინჩუკმა ასევე ურჩია მეგობრების წახალისება, რომ ანალოგიურად - სახელმწიფო ენაზე თავად ისაუბრონ - უკრაინულ ენაზე გადასვლისკენ.
ბერლინში გარდაიცვალა მხატვარი დიმიტრი ვრუბელი, ბრეჟნევისა და ჰონეკერის კოცნის ამსახველი გრაფიტის ავტორი.
შაბათს, დიმიტრი ვრუბელი, სავარაუდოდ, მსოფლიოში ყველაზე ცნობილი მხატვარი რუსული ბერლინიდან, დაკრძალეს. მისი გრაფიტი - ცნობილი „ძმური კოცნა“ ბერლინის ფრიდრიხშაინის რაიონში - ასახავს მთელი ეპოქის, წარსულისა და აწმყოს, ამბივალენტურ განწყობას.
ბერლინის კედლის ყველაზე დიდი და ცნობილი შემორჩენილი მონაკვეთი 1990 წლის 28 სექტემბერს ვრუბელის გრაფიტის წყალობით მსოფლიოში უდიდეს ღია ცის ქვეშ გამოფენად და მუდმივ სამხატვრო გალერეად, აღმოსავლეთის მხარის გალერეად იქცა. ცოტა ხნის წინ მე ის მოვინახულე და მიულენშტრასეზე ხელახლა განვიცადე როგორც სივრცის მელანქოლია, კედლის მასშტაბები, რომლებიც ჩემს პირად შესაძლებლობებს სცილდებოდა, ასევე ამ მელანქოლიის შემოქმედებითად დაძლევის გამოცდილება, რომელიც კედელზე სხვადასხვა ხარისხისა და ხარისხის მხატვრული განცხადებების სერიაშია აღბეჭდილი.
ღრმა კმაყოფილების განცდა
ამ ნახატის ორი მთავარი პერსონაჟი - სსრკ-სა და აღმოსავლეთ გერმანიის პოლიტიკური ლიდერები, ლეონიდ ბრეჟნევი და ერიხ ჰონეკერი - ხელოვნებაში სწორედ ვრუბელის გამოგონების წყალობით დარჩნენ. როგორც აღმოჩნდა, ბრეჟნევი ამას გარდაცვალებიდან დიდი ხნის შემდეგაც ახერხებდა. მათი სხვა მხატვრული განსახიერებები ნაკლებად ცნობილია და გაცილებით სუსტია. მე ნაკლებად ვიცნობ ამ ჰონეკერისეულ ნარატივს, ხოლო ბრეჟნევისეული ნარატივები, რომლებიც სხვადასხვა ხელოვნების ფორმით შეიქმნა საბჭოთა ჩინოვნიკების ოსტატების მიერ, როგორიცაა მხატვარი ნალბანდიანი ან მსახიობი მატვეევი, პოსტსაბჭოთა პერიოდშიც კი, იშვიათი და მოსაწყენია.
საჭირო იყო ხელოვნების საზღვრების წაშლა და თანამედროვე მხატვრულ სივრცეში ჭკვიანური გზის პოვნა, რათა ბრეჟნევი, რომელსაც ასეთ დიდებაზე არასდროს უოცნებია, და მისი პოლიტიკური პარტნიორი უკვდავყოფილიყვნენ.
ბერლინში გარდაიცვალა მხატვარი დიმიტრი ვრუბელი, ბრეჟნევისა და ჰონეკერის კოცნის ამსახველი გრაფიტის ავტორი.
და ბერლინის ხელისუფლებამაც კი ვერ გაიგო მაშინვე, თუ რაში იყო საქმე და როგორ იქცა ერთი შეხედვით მარტივი ნახატი უცნაური წარწერით, რომელიც ცნობილ ფოტოს იმეორებდა, ეგზისტენციალური მნიშვნელობის უნიკალურ ამონაწერად.
შეგახსენებთ. ზოგადად მიღებულია, რომ ფოტო, რომელმაც ვრუბელის გრაფიტი შთააგონა, 1979 წლის 7 ოქტომბერს, აღმოსავლეთ ბერლინში გადაიღეს. შემდეგ, დაბერებული ბრეჟნევი მარიონეტულ აღმოსავლეთ გერმანიას ეწვია და მის ლიდერს, ერიხ ჰონეკერს, მისთვის დამახასიათებელი, „უფროსი ძმის“ მანერით მიესალმა: „სამმაგი ბრეჟნევის“ კოცნით.
ფოტოს ავტორი, როგორც ამბობენ, Frankfurter Allgemeine-ს ფოტოჟურნალისტი ბარბარა კლემი იყო. თავად კლემი, როგორც ჩანს, დამსახურებას არ იმსახურებს. ერთ-ერთ ინტერვიუში მან ერთხელ გაამხილა, რომ გრაფიტის ახლო ხედით გადაღებული ფოტო მისმა ფრანგმა კოლეგამ, რეჟის ბოსუმ, გადაიღო. „ჩემმა „კოცნამ“ ზუსტად იგივე მომენტი დააფიქსირა, მაგრამ ჩემს ფოტოზე არა მხოლოდ ბრეჟნევი და ჰონეკერი, არამედ პოლიტიკოსებიც ჩანან რიგში, რომლებიც თავიანთ ლიდერებს აკვირდებიან. რეჟი ჩემს უკან იდგა და მას ტელეობიექტივი ეჭირა, რაც კარგია ახლო ხედით გადაღებისთვის... არასდროს მაინტერესებდა სახეები, რომლებიც მათი გარემოდან, მათ გარშემო არსებული სივრციდან არის მოშორებული. უნდა ვაჩვენო, რა ხდება ჩემს გარშემო. ამიტომ, მე არა მხოლოდ თავად კოცნა აღვბეჭდე, არამედ ფონზე დიპლომატების გამომხატველი მზერაც“.
ასე რომ, ბოსუ ორიგინალური სიუჟეტის შემქმნელია. მან ერთხელ მომენტი აღბეჭდა. თუმცა, პრესაში გამოქვეყნებულ ამ ფოტოსურათს დიდი მნიშვნელობა არც 1970-იან და არც 1980-იან წლებში არ მიუღია. ყველა ვარსკვლავი უნდა გაერთიანებულიყო. იმისათვის, რომ დრო და ადგილი, თემა და მხატვრის ინტუიცია გაერთიანებულიყო ყველაზე შთამბეჭდავი ეფექტის შესაქმნელად.
საბედისწერო კოცნა
ბერლინის კედელი დაინგრა და აღმოსავლეთ და დასავლეთ გერმანიას შორის საზღვარი გაუქმდა. 1990 წელს სხვადასხვა ქვეყნის ათობით მხატვარმა დახატა კედელი. მხატვრებს შორის, მისთვის მოულოდნელად, დიმიტრი ვრუბელიც იყო. ბოსუს ძველი ფოტოს მიხედვით, ვრუბელმა კედელზე საჯაროდ ხელმისაწვდომი გრაფიტი დახატა. მას თან ახლდა წარწერა: „უფალო! დამეხმარე ამ მოკვდავი სიყვარულის გადარჩენაში“. გერმანულად, შესაძლოა, უფრო ზუსტად ჟღერდეს: „ჩემი გული, ჩემო ძმაო, ამ უდიდეს სიყვარულს ვისურვებდი“.
ამბობენ, რომ დიმიტრი ვრუბელის შემოქმედება იმ ცვლილებების სიმბოლოდ იქცა, რამაც ბიპოლარული სამყაროს დაშლა, ბერლინის კედლის დაცემა და გერმანიის გაერთიანება გამოიწვია. თავად კედლის აღმოსავლეთ მხარეს კოცნა უმნიშვნელოდ ჩანდა. თუმცა, ლიდერების ჩახუტება, გრაფიტის მხატვრის ლოცვით შეძახილთან ერთად, თაობის სიცოცხლეში მომხდარი ყველაზე მნიშვნელოვანი ისტორიული რყევის ადამიანურ ინტერპრეტაციას ქმნიდა.
ყოველთვის არ არის შესაძლებელი საკმარისი სიფრთხილით, გონებით ახსნა, თუ როგორ შეიძლება ამ გამოსახულების და წარწერის აღქმა. გირჩევდით, რომ ისინი ასე წაიკითხოთ.
ჩვენს შემთხვევაში, უანგარო მამაკაცის კოცნა გამოხატავს არსებობის დაუძლეველ, ფატალურ განმსაზღვრელ ფაქტორს. ორ მოხუც კაცს ღრმა და ურთიერთკმაყოფილების გრძნობა აერთიანებს. ხანდაზმული ლიდერების „სიყვარული“ (ანუ იდეოლოგიური ნათესაობა) ამ კონტექსტში უნდა გაგებულიყო, როგორც რაღაც ფატალური, როგორც სოციალური პათოლოგია, როგორც მათი ურღვევი კავშირისა და უძლეველი ძალაუფლების ნიშანი. ნიშანი, რომელიც გვაიძულებს და გვავალდებულებს ყველას, დავემორჩილოთ ამ იდეოლოგიური, პოლიტიკური ბედისწერის ძალას. „ჩვენ ვცხოვრობთ, შეკრულები რკინის ფიცით“, - წერდა ერთხელ საბჭოთა პოეტი. ეს ფიცი, გრაფიტით დახატული, იდეოლოგიურ და ორგიასტულ აქტად გარდაიქმნა.
წარწერა და სრულიად წარმოუდგენელი სიტუაცია, რომელშიც ასეთი დაუცენზურებელი გამოსახულების შექმნა შეიძლებოდა ყოფილ აღმოსავლეთ ბერლინში, ერთად ნიშნავდა მანიაკ მოხუცების ძალაუფლებისგან განთავისუფლებას, მათი დაუნდობელი საიდუმლო სამსახურებით, მორჩილი ჯარებითა და ხავსიანი იდეოლოგიური ესკორტებით.
ვრუბელის ბერლინური გრაფიტი ეპოქის ტოტალიტარული შეურაცხყოფის წინააღმდეგ მკვეთრად კრიტიკული რეფლექსია. ეს არის ხელოვნება, რომელიც უარყოფს სილამაზეს და ექსპრესიონისტული გროტესკისკენ იხრება. „თანამედროვე ხელოვნების ერთ-ერთი მახასიათებელი“, - მოგვიანებით თავად მხატვარმა თქვა, - „კრიტიკულობაა. არსებობს კლასიკური და სალონური ხელოვნება, რომელიც ან აღწერს სილამაზის გარკვეულ ფორმებს, ან მუშაობს გარკვეულ მოდელებთან და ცდილობს მათ მიბაძვას, და ასევე არსებობს თანამედროვე ხელოვნება, რომელსაც მრავალი განსხვავებული ფუნქცია აქვს. თუმცა, მისი ერთ-ერთი თანდაყოლილი ფუნქცია კრიტიკაა. არა მხოლოდ მხატვრული კრიტიკა, არამედ პოლიტიკური და სოციალური კრიტიკა. ამ ელემენტის არარსებობა თანამედროვე ხელოვნების დაღუპვას ნიშნავს“.
მარტივად რომ ვთქვათ, ვრუბელის გრაფიტი განთავისუფლების ზეიმია, რომელსაც პირადად განიცდიდა როგორც მხატვარი, ასევე მისი აუდიტორია იმ დროს. ეს არის გათავისუფლება ჩვეული შიშისგან, რომლის შესახებაც მხატვარმა ინტერვიუში აღნიშნა: „დედაჩემი ტიუმენში გადასახლებაში დაიბადა. ბაბუა არასდროს მინახავს, რადგან ის 1937 წელს მოკლეს. ჩემი მეორე ბაბუა გულაგის სისტემასა და NKVD-ში მუშაობდა. ბავშვობიდანვე ისე აღმზარდეს, რომ უბრალოდ ყველაფრის მეშინოდა...“
ტრანზიტი: მოსკოვი - ბერლინი
ვრუბელის ენერგიული ცხოვრება ფერადი იყო და მისი შემოქმედებითი დევნა მრავალფეროვნებით გამოირჩეოდა, მაგრამ ჩვენს წინაშე, ალბათ, არის შემთხვევა, როდესაც ოსტატი ხელოვნების ისტორიაში (და არა მხოლოდ ხელოვნებაში) დარჩება, ძირითადად, როგორც ერთი მთავარი ნაწარმოების ავტორი, რომელიც შეიქმნა, სხვათა შორის, როგორც ხშირად სჯერათ, თითქმის შემთხვევით.
„პერესელენჩესკი ვესტნიკის“ სტატიაში ვრუბელის გარდაცვალების შესახებ უკვე იყო ნახსენები, რომ გრაფიტის შექმნის დროს 30 წლის მხატვარი ორ ქალს შორის გახლდათ გატაცებული სასიყვარულო ურთიერთობით. 1993 წელს გამოცემულ ავტობიოგრაფიაში მან ამის შესახებ ოდნავ განსხვავებულად დაწერა: „„ბერლინის კედელზე“ მე შევქმენი ნახატი ლენინგრადელი გოგონასადმი ჩემს სიყვარულზე“. ნამდვილი მხატვრისთვის სოციალური ემოციები საკმაოდ ბუნებრივად არის დაკავშირებული ინტიმურ გამოცდილებასთან.
„ჩემი ნახატების უმეტესობა ერთ თემას ეძღვნება: „რუს ხალხს“, - აღიარა მან. „მე ისინი ძალიან მიყვარს და ძალიან მეშინია მათი. იგივე მემართება მეც: შემიძლია ვიყო კეთილი და თბილი, მაგრამ ასევე შემიძლია ვიყო ბოროტი და სასტიკი. ჩემს მიერ გამოსახული ადამიანები არიან როგორც ჯალათები, ასევე მოწამეები. არ ვიცი, რომელი მათგანი დაიღუპა, რომელი იყო მსხვერპლი... მე რუსეთის ისტორიის ნაწილი ვარ და ეს ისტორია ჩემი ნაწილია“. მაგრამ სწორედ გრაფიტით „ძმური კოცნით“ შევიდა ის გლობალური მნიშვნელობების სამყაროში, „რუსული თემის“ მიღმა, რომელიც მის ცნობიერებასა და შემოქმედებით იმპულსებს დომინირებდა.
მოსკოვში ვიცნობდი დიმიტრი ვრუბელის პირველ მეუღლეს, სვეტლანას, და მათ შვილებს. ერთი პერიოდი ერთობლივ საგანმანათლებლო პროექტსაც კი ვმონაწილეობდით - კულტურის ისტორიის ინსტიტუტს, სადაც რექტორი ვიყავი. თუმცა, მასთან დაკავშირებული კეთილშობილური და იდეალისტური კულტურული კვლევების უტოპია ჩრდილოეთ მეტროპოლიაში ვერ გადარჩა. ის ჩინოვნიკებმა ჩაახშეს, შემდეგ კი ჩემმა პარტნიორებმა ინტერესი დაკარგეს მის მიმართ. დიმიტრი ვრუბელი, მოსკოვში ნახევარი საუკუნის ცხოვრების შემდეგ, 12 წლის წინ ბერლინში გადავიდა საცხოვრებლად.
თავიდანვე ვრუბელი გვთავაზობდა, რომ ეს ცვლილება არ ყოფილიყო წმინდა ყოველდღიურ, ყოველდღიურ მიზეზებში ფესვგადგმული, არამედ როგორც დედაქალაქების ცვლილება, რომელიც ისტორიის მიმდინარეობასთან იყო დაკავშირებული. თუმცა, რა თქმა უნდა, ის მარტო არ ფიქრობდა, რომ მოსკოვი ბოლო ათწლეულების განმავლობაში მხატვრულად და კულტურულად სუსტდებოდა, საბედისწეროდ კარგავდა სულიერ ხარისხს, მიუხედავად იმისა, რომ შესაძლოა კომფორტსა და მოხერხებულობას სთავაზობდა. პირიქით, ბერლინი კულტურულ მეტროპოლიად იქცა, შთაგონების კერად არა მხოლოდ ევროპისთვის, არამედ მთლიანად კაცობრიობის ცივილიზაციისთვის. „მინდა მოსკოვში ისე ვიცხოვრო, როგორც ბერლინში ვცხოვრობ. ბერლინი იდეალური მოსკოვია. მაგრამ რუსეთის ამჟამინდელი მთავრობის პირობებში პოლიტიკურ ხელოვნებით დაკავება ძალიან რთულია. პოლიტიკური კონტექსტის მიღმა ხელოვნება კი ჩემთვის არანაირ ინტერესს არ წარმოადგენს“, - აღნიშნა მხატვარმა.
2009 წელს ბერლინის კედლის ნაშთებს რესტავრაცია ჩაუტარდა. ხელისუფლებამ თავდაპირველად 1990-იანი წლების ვანდალიზებული გრაფიტი წაშალა, კედლის ბეტონი გაამაგრა, თეთრად შეღება და... ვრუბელი ნახატის აღსადგენად მიიწვია. ამბობენ, რომ ბევრი მხატვარი ერიდებოდა თავისი ნამუშევრების ხელახლა შექმნას, არა უმიზეზოდ, „იმის შიშით, რომ გალერეა ტურისტებისთვის დისნეილენდად გადაიქცეოდა“. თუმცა, დიმიტრი ვრუბელი ბერლინში ჩავიდა და რამდენიმე კვირაში „ძმური კოცნა“ ხელახლა შექმნა. მან ეს ახსნა „ბერლინის კულტურული ჩარევის გზით ინტეგრირების სურვილით“: „ისთ-საიდის გალერეის ადგილი ადრე ცარიელი ადგილი იყო. მას შემდეგ, რაც მხატვრებმა კედელი შეღებეს, ბერლინმა ამ ტერიტორიაზე გაერთიანება დაიწყო. ახლა ეს მოდური უბანია“.
რა თქმა უნდა, ამ თემისადმი ინტენსიური გატაცება გაქრა. თუმცა, გრაფიტი ათწლეულების განმავლობაში ურბანული გარემოს განუყოფელ ნაწილად იქცა. ბერლინისთვის ვრუბელის ნამუშევარი მის ერთ-ერთ მთავარ სავიზიტო ბარათად იქცა და, შესაძლოა, უნიკალურ გზავნილადაც რჩება.
ვრუბელის გრაფიტის ფონზე, შეყვარებული წყვილები კოცნიან და თავიანთ გრძნობებს ცნობილ გამოსახულებას რითმობენ. ნებისმიერ დღეს, ვინმემ შეიძლება გადაწყვიტოს კიდეც, რომ მხატვარმა უბრალოდ დააფიქსირა ორი ვეტერანი, რომლებსაც ისინი „არატრადიციულ“ ურთიერთობებს უწოდებენ. (უნდა ითქვას, რომ ეს თავისუფალი ასოციაცია ადრეც ართობდა საზოგადოებას, მაგრამ საბოლოოდ შეარბილა ფხიზელი ისტორიული სიზუსტით.) ძველ გზავნილში, გაქრობადი ისტორიული მოგონებები ჯერ ემატება და შემდეგ იცვლება ორიგინალური ხასიათის თანამედროვე აქცენტებით. მით უმეტეს, რომ საბჭოთა ელემენტები კვლავ მოდაშია რუსეთში. როგორც ვრუბელმა თქვა: „ვხედავ, რომ ახალი მთავრობა იმავე გზას მიჰყვება; მაშინვე შემიძლია ვხვდები, რა მოხდება. რადგან ეს ყველაფერი ადრე მოხდა... რუსეთი არა მომავალში, არამედ წარსულში ცხოვრობს და ჩვენ მუდმივად უკან უნდა გავიხედოთ“.
ვრუბელის გეგმებში შედიოდა მოვლენის მუზეუმის შექმნა, რომელიც ხელოვნების საშუალებით მნიშვნელოვანი ამბების წარმოსაჩენად და ინტერპრეტაციისთვის იყო განკუთვნილი. მას იმედიც კი ჰქონდა, რომ რუსეთში შემდგომ რადიკალურ ცვლილებებს იხილავდა, როდესაც მოსკოვში მხატვრული აღდგენა გარდაუვლად მოხდებოდა, როგორც ეს ბერლინის კედლის შემთხვევაში მოხდა: „თანამედროვე რუსული ხელოვნების პირველი მასშტაბური გამოფენა ლუბიანკაში უნდა ჩატარდეს, შტაზის შენობების მსგავსად. ლუბიანკა მსოფლიოში ყველაზე დიდ არტ-საკვანძო ადგილად უნდა იქცეს“.
თუ ეს მოხდებოდა, შეუძლებელია იმის გამოცნობა, თუ რას გამოსახავდა იქ რომელიმე ახალი გენიოსი. და არც ისაა დანამდვილებით ცნობილი, რომ ეს კოცნა იქნებოდა.
