უკრაინის გაერთიანებული ელექტროქსელი ავტონომიურ ოპერირებაზე გადადის. მზად არის თუ არა ქვეყანა ამისთვის და რა პერსპექტივები არსებობს რუსეთთან და ბელარუსთან ელექტროქსელთან ხელახლა დაკავშირების თვალსაზრისით?.
უკრაინის ელექტროქსელი უახლოეს დღეებში ავტონომიურად იმუშავებს. 24-დან 26 თებერვლამდე ის სრულად გაითიშება რუსეთისა და ბელარუსის ქსელებისგან, თუმცა ჯერ არ იქნება დაკავშირებული ელექტროენერგიის გადამცემი სისტემის ოპერატორების ევროპულ ქსელთან (ENTSO-E).
ტექნოლოგიური პროცესების გათვალისწინებით, გათიშვის პროცედურა ნაადრევად - 23 თებერვალს დაიწყო. ის გაძლიერებული კიბერუსაფრთხოების ზომების ფარგლებში განხორციელდება. იზოლირებულად იმუშავებს ე.წ. ბურშტინის ენერგეტიკული კუნძული, რომელიც ცალკე ტერიტორიაა ივანო-ფრანკოვსკის, ზაკარპატიისა და ლვოვის რეგიონებში და მოიცავს ევროკავშირის ქსელთან დაკავშირებულ ელექტროქსელებს ელექტროენერგიის ექსპორტის შესაძლებლობით. კუნძული გაითიშება ევროპულ ქსელიდან და შეუერთდება უკრაინის ქსელს. ავტონომიური მუშაობის ტესტირება მოლდოვასთან ერთობლივად ჩატარდება.
უკრაინისა და მოლდოვას ენერგოსისტემების რუსეთთან და ბელარუსთან სინქრონიზაციის გარეშე ოპერირების მიზანშეწონილობის შესახებ პირველი კვლევები 2015 წელს ჩატარდა. კიევმა 2017 წელს ხელი მოაწერა შეთანხმებას ENTSO-E-ში გაწევრიანების შესაძლებლობის შესახებ. შემდეგ შემუშავდა გზამკვლევი, რომლის მიხედვითაც, 2022 წელს, ორივე ქვეყნის ენერგოსისტემები ზამთარსა და ზაფხულში რამდენიმე დღის განმავლობაში - ქსელის დატვირთვის პიკურ პერიოდებში - სატესტო, იზოლირებულ რეჟიმში უნდა მუშაობდნენ.
ტესტების მიზანია ენერგოსისტემის უნარის დემონსტრირება, შეინარჩუნოს საჭირო 50 ჰც სიხშირე სხვადასხვა სამუშაო რეჟიმში. ტესტირება მოიცავს გენერაციისა და დატვირთვის მონაცვლეობით გამორთვას. შემდეგ, 2023 წლიდან, სისტემების სინქრონიზაცია იგეგმება ENTSO-E-სთან ტექნიკური სიმძლავრის ნაკადებისთვის და შემდგომში კომერციული მიწოდებისთვის.
სულ რამდენიმე დღის წინ, აქტუალური იყო საკითხი, დათანხმდებოდნენ თუ არა რუსეთი და ბელარუსი უკრაინული სისტემის პარალელური ფუნქციონირებისთვის ხელახლა მიერთებას. თუმცა, ახლა, რუსეთის მიერ ე.წ. „ლპრ“-ისა და „დპრ“-ის დამოუკიდებლობის აღიარების შემდეგ, წინა სისტემაზე დაბრუნების ალბათობა მნიშვნელოვნად შემცირდა.
არც მთავრობას და არც ოპერატორს, „უკრენერგოს“, არ გაუკეთებიათ საჯარო კომენტარი რუსეთის ფედერაციისა და ბელორუსის რესპუბლიკის ქსელთან მიერთების შესახებ. ამის არანაირი სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს. უკრაინამ წინასწარ აცნობა რუსეთს, ხოლო მოლდოვამ - ბელორუსს ავტონომიური ოპერირების გრაფიკის შესახებ და მხარეებს შორის არსებული ტექნიკური შეთანხმების თანახმად, ხელახლა დაკავშირებაზე უარი არ უნდა იყოს. თუმცა, არაფორმალურ საუბრებში უკრაინის წარმომადგენლები თითქმის დარწმუნებულები არიან, რომ უკან დასახევი გზა არ არსებობს.
„ჩვენ, სავარაუდოდ, ახლა იზოლაციაში ვიმუშავებთ, არა სამი დღის განმავლობაში, არამედ მანამ, სანამ ევროპის ენერგოსისტემას არ შევუერთდებით“, - განაცხადა წყარომ, რომელიც მზადებაშია ჩართული.
რაზუმკოვის ცენტრის ენერგეტიკული პროგრამების დირექტორი ვოლოდიმირ ომელჩენკო საუბრობს იმ მაღალ რისკზე, რომ რუსეთი არ დათანხმდება უკრაინის პარალელურ ენერგეტიკულ სისტემაში დაბრუნებას.
„რისკი სერიოზულია, რადგან მოსკოვის სისტემასთან ხელახლა მიერთების საკითხი შეიძლება შანტაჟისთვის იქნას გამოყენებული. ამის გარეშე ჩვენთვის რეჟიმების რეგულირება უფრო რთული იქნება. თუმცა, ვფიქრობ, რომ „უკრენერგო“ ამას საჭიროების შემთხვევაში მოაგვარებს“, - განუცხადა მან „РБК-უკრაინას“.
ენერგეტიკის კვლევების ცენტრის დირექტორს, ალექსანდრე ხარჩენკოს, განსხვავებული აზრი აქვს. ის თვლის, რომ რუსეთი უპრობლემოდ დათანხმდება უკრაინის დაბრუნებას, თუმცა პოლიტიკური და ტექნიკური თვალსაზრისით, უკრაინის მხრიდან უარის თქმა სწორი იქნება.
„ჩვენ ახლა სრულად მომზადებულები ვართ ამ სიტუაციისთვის. ჩვენ დავამარაგეთ 1 მილიონი ტონა ქვანახშირი და ატომური ელექტროსადგურები ჩვეულებრივად მუშაობს. ატომური ელექტროსადგურების ტექნიკური მომსახურება მარტში დაიწყება, მაგრამ მანამდე განახლებადი ენერგია გაძლიერდება დატვირთვის დასაბალანსებლად. ჰიდროელექტროსადგურები ჩვეულებრივად მუშაობენ. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ამჟამინდელი პირობები საშუალებას გვაძლევს უსაფრთხოდ შევიდეთ იზოლაციაში სექტემბრამდე ან ოქტომბრამდე, როდესაც უნდა გადავიდეთ ENTSO-E-სთან პარალელურ მუშაობაზე და აღარ დავბრუნდეთ“, - განუცხადა ხარჩენკომ გამოცემას.
ექსპერტი დარწმუნებულია, რომ უკრაინას აქვს საკმარისი გენერაციის სიმძლავრე და „უკრენერგოს“ ქსელის ოპერაციების შესაძლებლობები. ის ასევე თვლის, რომ დამოუკიდებელი პერიოდის გახანგრძლივებით, უკრაინას შეუძლია ENTSO-E-სთვის აჩვენოს, თუ როგორ შეუძლია თავისი ელექტროქსელის მართვა თვეების განმავლობაში და არა მხოლოდ სამი დღის განმავლობაში.
ენერგეტიკის სამინისტრო მიიჩნევს, რომ უკრაინის ენერგოსისტემების ავტონომიური ფუნქციონირება რუსეთთან და ბელარუსთან გათიშვის შემდეგ შეშფოთებას არ იწვევს. მათი თქმით, ენერგეტიკული რეზერვები - ქვანახშირი და გაზი - შეუფერხებელი მუშაობისთვის საკმარისი უნდა იყოს.
„უკრაინას ამჟამად არ სჭირდება ბელორუსიიდან ელექტროენერგიის მნიშვნელოვანი მოცულობების იმპორტი უკრაინის ერთიანი ენერგეტიკული სისტემის ოპერატიული უსაფრთხოებისა და უკრაინელი მომხმარებლების საჭიროებების უზრუნველსაყოფად. თბოელექტროსადგურების საწყობებისთვის საკმარისი ქვანახშირის მარაგების არსებობის შემთხვევაში, უკრაინის ერთიანი ენერგეტიკული სისტემა სიმძლავრის თვალსაზრისით დაბალანსებულია“, - განაცხადა ენერგეტიკის სამინისტრომ.
22 თებერვლის მონაცემებით, თერმული ქვანახშირის მთლიანი მარაგი დაახლოებით 1.14 მილიონ ტონას შეადგენდა. ქვანახშირის დაზოგვა ელექტროენერგიის იმპორტის საშუალებით მოხერხდა. 781,000 ტონა დაგროვდა თბოელექტროსადგურების (თბოელექტროსადგურების) საწყობებში, კიდევ 160,000 ტონა ინახება პორტის საწყობებში, ხოლო 200,000 ტონა იუჟნის პორტში გადმოტვირთვას ელოდება. ეს მოცულობები საკმარისია 2021/2022 წლის შემოდგომა-ზამთრის პერიოდის წარმატებით დასასრულებლად, აღნიშნა ენერგეტიკის სამინისტრომ.
ინდუსტრიის ექსპერტებმა გამოცემას განუცხადეს, რომ იმის გათვალისწინებით, რომ ძლიერი ყინვები მოსალოდნელი არ არის, ენერგეტიკული რეზერვები საკმარისი უნდა იყოს არა მხოლოდ უკრაინისთვის, არამედ მოლდოვასთვისაც, თუ ელექტროენერგიის გამომუშავების სიმძლავრესთან დაკავშირებით რაიმე პრობლემა შეექმნება.
ომელჩენკო ასევე ვერ ხედავს რისკებს უკრაინის ენერგეტიკული სისტემის იზოლირებულად ფუნქციონირებასთან დაკავშირებით. „რაც შეეხება თებერვლის ბოლოს ექსპერიმენტის ჩატარების რისკების შეფასებას, თბილი ზამთრისა და საწვავის საკმარისი მარაგების გამო რესურსებთან დაკავშირებულ რაიმე პრობლემას ვერ ვხედავ. თუმცა, ინტეგრირებული ენერგეტიკული სისტემის ცალკეული კომპონენტების მუშაობაში შესაძლოა გამოვლინდეს ტექნიკური პრობლემები, რომლებიც უნდა გაანალიზდეს და გამოსწორდეს“, - აღნიშნა მან RBC-Ukraine-სთვის მიცემულ კომენტარში.
ავტონომიური მუშაობის ტესტირების მეორე ფაზა ივლისისთვის იყო დაგეგმილი. თუმცა, ვადა შესაძლოა გადაიწიოს, თუ რუსეთთან და ბელარუსთან პარალელური მუშაობა არ აღდგება. ზამთარში ელექტროენერგიის პოტენციური დეფიციტის რისკის თავიდან ასაცილებლად, ENTSO-E-სთან დაკავშირება გათბობის სეზონის დასაწყისში იქნება შესაძლებელი.
თუ კავშირი წლის ბოლომდე მოხდება, მაშინ საწყის ეტაპზე მხოლოდ ტექნიკური სიმძლავრის ნაკადები იქნება შესაძლებელი, არა რუსეთთან და ბელარუსთან, როგორც დღეს არის, არამედ ევროპის ქვეყნებთან. თუმცა, იმპორტისა და ექსპორტის ოპერაციები შეუძლებელი იქნება, რადგან კომერციული მიწოდების დაწყება 2024 წლისთვისაა დაგეგმილი.
მანამდე, უკრაინის სიმძლავრე ახალი აღჭურვილობით უნდა შეივსოს, კერძოდ, სტატიკური კომპენსატორებით - ძაბვის რყევების გასწორების მოწყობილობებით. ENTSO-E-ს ეს ტექნიკური მოთხოვნა გასული წლის ბოლოს შემოიღეს. ინდუსტრიის წყაროებმა გამოცემას განუცხადეს, რომ ასეთი აღჭურვილობის შეძენა და მონტაჟი რთული ან პრობლემური არ არის - თანხები ხელმისაწვდომია, მაგრამ წარმოებას და მონტაჟს შეიძლება დიდი დრო დასჭირდეს.
ევროპულ ელექტროქსელზე წარმატებული გადასვლის შემდეგ, უკრაინის IPS სრულიად დამოუკიდებელი იქნება რუსეთისა და ბელორუსიისგან. ENTSO-E-სთან ინტეგრაცია გზას უხსნის მსხვილ ენერგეტიკულ ინვესტიციებს, მათ შორის განახლებადი ენერგიის წყაროების განვითარებასა და დეკარბონიზაციას.
