ევროკომისია რუსული გაზის მიწოდების შემცირების მიზეზებს იძიებს, ხოლო IEA კავშირს ხედავს ევროკავშირში ნახევრად ცარიელ გაზის საცავებსა და უკრაინაში კონფლიქტს შორის. შესაძლებელია ჯარიმები და ახალი კანონები.
„ევროპის მიწისქვეშა გაზსაცავებში გაზის მარაგი ამ სეზონზე ყველაზე დაბალ დონეზეა ბოლო მრავალი წლის განმავლობაში დაკვირვების შედეგად“, - განაცხადა ცოტა ხნის წინ რუსულმა გაზის გიგანტმა „გაზპრომმა“. ევროპის ბაზარზე ბუნებრივი აირის უმსხვილესმა მიმწოდებელმა არ დააკონკრეტა ევროპაში მიწისქვეშა გაზსაცავებში ასეთი მძიმე მდგომარეობის მიზეზი.
ფატიჰ ბიროლი: ევროკავშირში ნახევრად ცარიელი მიწისქვეშა გაზსაცავი უკრაინის გარშემო დაძაბულობის ფონზე
თუმცა, ეს საერთაშორისო ენერგეტიკული სააგენტოს (IEA) ხელმძღვანელის, ფატიჰ ბიროლის შემთხვევაშიც ასე იყო. „ევროკავშირის საწყობებში არსებული დეფიციტი დიდწილად „გაზპრომის“ დამსახურებაა. ამ დეფიციტის დაახლოებით ნახევარი კომპანიის ევროკავშირის ობიექტებში მარაგების დაბალი დონით არის განპირობებული, მიუხედავად იმისა, რომ ის ევროკავშირში მიწისქვეშა გაზის საცავის მთლიანი სიმძლავრის მხოლოდ 10 პროცენტს აკონტროლებს“, - განუცხადა პარიზში დაფუძნებული საერთაშორისო ორგანიზაციის ხელმძღვანელმა, რომელიც განვითარებული ქვეყნების მიერ ენერგეტიკის ანალიტიკურ და საკონსულტაციო ორგანოდ შეიქმნა.
ამით ფატიჰ ბიროლმა ეფექტურად უპასუხა კიდევ ერთ აშკარა კითხვას, რომელზეც „გაზპრომმა“ თავის განცხადებაში პასუხი არ გასცა: როგორ ასრულებს რუსეთის სახელმწიფო კორპორაცია გერმანიასა და ავსტრიაში მდებარე მიწისქვეშა გაზის საცავების რეზერვების შევსების ბრძანებას, რომელიც მას ოქტომბრის ბოლოს ვლადიმერ პუტინმა ტელევიზიის კამერების თვალწინ მისცა? ორ თვეზე მეტი გავიდა და ბრძანება აშკარად არ შესრულებულა.
თუმცა, როგორც ჩანს, რუსეთის პრეზიდენტი ამაზე არ იყო გათვლილი. ნებისმიერ შემთხვევაში, IEA-ს ხელმძღვანელმა განაცხადა, რომ „ევროპაში დღევანდელი დაბალი გაზის მიწოდება უკრაინის გარშემო გეოპოლიტიკური დაძაბულობის ესკალაციას დაემთხვა“. ფატიჰ ბიროლის თქმით, რუსეთს აქვს ტექნიკური შესაძლებლობები, რომ ევროპაში გაზის მიწოდება მინიმუმ მესამედით გაზარდოს, მაგრამ ამას ძალიან მაღალი ფასების პირობებშიც კი ვერ ახერხებს, ამავდროულად კი ჩინეთის წინაშე არსებულ სახელშეკრულებო ვალდებულებებს აჭარბებს.
IEA-ს ხელმძღვანელის განცხადებები ძალიან სიმპტომურია. ისინი ადასტურებს დასავლურ ექსპერტულ და პოლიტიკურ წრეებში მზარდ რწმენას, რომ ევროპაში მიმდინარე მწვავე გაზისა და ენერგეტიკული კრიზისი ნაწილობრივ ან თუნდაც დიდწილად გამოწვეულია რუსეთით და ეს განზრახ ხდება.
ევროკომისიის ვიცე-პრეზიდენტი მარგრეტე ვესტაგერი „გაზპრომისგან“ პასუხებს ელოდება.
შვედეთის მთავრობა, ბოლოდროინდელი მაგალითის მოსაყვანად, ასევე მივიდა ამ დასკვნამდე. ევროპის მრავალი სხვა ქვეყნის მსგავსად, ის იძულებული გახდა მნიშვნელოვანი სუბსიდიები გამოეყო ოჯახებისთვის ენერგომატარებლების ფასების მკვეთრი ზრდის გამო. „შვედმა მომხმარებლებმა ასე ძალიან არ უნდა დაზარალდნენ, სხვა საკითხებთან ერთად, ევროპის ენერგეტიკულ ბაზარზე რუსეთის ქმედებების გამო“, - კომენტარი გააკეთა შვედეთის ენერგეტიკის მინისტრმა ჰაშაიარ ფარმანბარმა.
ევროკომისია (ევროკავშირის „მთავრობა“) ამჟამად იძიებს, გამართლებულია თუ არა ასეთი ბრალდებები ან ეჭვები. „ჩვენ კითხვები გავუგზავნეთ ენერგომომწოდებლების რიგს. ბევრმა უპასუხა. თუმცა, ჩვენ ჯერ კიდევ ველოდებით პასუხებს, განსაკუთრებით „გაზპრომისგან“, - განაცხადა ევროკომისიის ვიცე-პრეზიდენტმა მარგრეტე ვესტაგერმა 13 იანვარს ბრიუსელში გამართულ ბრიფინგზე.
როდესაც ჰკითხეს, შეიძლებოდა თუ არა „გაზპრომის“ ქმედებებს გამოეწვია ევროპაში გაზის ფასების მკვეთრი ზრდა, მან უპასუხა, რომ ფასწარმოქმნა ევროკომისიისთვის პრიორიტეტულია. „როდესაც კომპანია ზღუდავს მიწოდებას მზარდი მოთხოვნის ფონზე, ეს ჩერდება. ასეთი ქცევა ბაზარზე იშვიათია“, - აღნიშნა მარგრეტე ვესტაგერმა. კონკურენციის საკითხებში ევროკომისრის (მინისტრის) თანამდებობაზე ყოფნისას, მან წინა ევროკომისიაში ძალიან აქტიური ანტიმონოპოლიური პოლიტიკა გაატარა და ამ პოლიტიკაზე პასუხისმგებელია თავის ახალ თანამდებობაზე.
IEA-ს ხელმძღვანელი რეკომენდაციას უწევს კანონმდებლობას გაზის მინიმალური შენახვის დონეების შესახებ.
„გაზპრომის“ პრესსამსახურმა განაცხადა, რომ ის ევროკავშირთან კონტაქტზეა და უკვე მიაწოდა გარკვეული ინფორმაცია. თუ გამოძიება რომელიმე კომპანიის მხრიდან დარღვევებს გამოავლენს, ვესტაგერის თქმით, ევროკომისიამ შესაძლოა ან შეთანხმებას მიაღწიოს კომპანიასთან პრობლემების გადაჭრის გზებზე, ან დააჯარიმოს იგი.
ფატიჰ ბიროლმა კიდევ ერთი ვარიანტი შემოგვთავაზა. საერთაშორისო ენერგეტიკული სააგენტოს ხელმძღვანელმა რეკომენდაცია გაუწია ევროკავშირის რეგულაციების შეცვლას და „ბოლო მომხმარებლების საჭიროებების უზრუნველსაყოფად ყველა კომერციული ოპერატორისთვის სავალდებულო მინიმალური შენახვის დონის შემოღებას“.
თუ ევროკავშირის ქვეყნები, მათ შორის გერმანია, ამ რჩევას გაითვალისწინებენ, „გაზპრომი“ ვეღარ შეძლებს იმ სიტუაციის ატანას, როდესაც მისი რედენის მიწისქვეშა გაზსაცავი, რომელიც გერმანიასა და ევროკავშირში ყველაზე დიდია, 5%-ზე ნაკლები იქნება შევსებული, როგორც ეს 2021 წლის სექტემბერში მოხდა. ამ შემთხვევაში, რუსულ კომპანიას მოუწევს გერმანიის კანონმდებლობის დაცვა და არა ვლადიმერ პუტინის მიერ გვიან შემოდგომაზე საკმაოდ შემამსუბუქებელი ბრძანების საჯაროდ გამოცემა, რათა საბოლოოდ დაიწყოს გაზის მიწოდება ევროპულ საცავებში.
