ტენგე

ვალუტის გაყიდვები და მისი გავლენა გაცვლით კურსზე

2025 წელს ყაზახეთის ეროვნულმა ბანკმა 15.2 მილიარდი დოლარის ღირებულების უცხოური ვალუტა გაყიდა. აქედან 8.2 მილიარდი დოლარი ეროვნული ფონდიდან მოდიოდა, ხოლო კიდევ 7 მილიარდი დოლარი ოქროსა და სავალუტო რეზერვებიდან. ამ ფონზე, ტენგე წლის განმავლობაში 3.7%-ით გამყარდა.

მარეგულირებელმა განაცხადა, რომ დეკემბერში ეროვნული ფონდიდან ბიუჯეტის ტრანსფერებისთვის 400 მილიონი აშშ დოლარი გამოიყო. თანხები ასევე ტალდიკორგან-უშარალის გაზსადენის მშენებლობას მოხმარდა. ამ ტრანზაქციებმა დეკემბრის ვაჭრობის მოცულობის დაახლოებით 5% შეადგინა.

ჩარევის გარეშე სარკისებური გამოსახულება

kaztag.kz-ის ცნობით, რეზერვების 7 მილიარდი დოლარი გაიყიდა სარკისებური ოპერაციების მეშვეობით. მხოლოდ დეკემბერში სტერილიზებული იქნა 475 მილიარდი ტენგე. ეროვნულმა ბანკმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ვალუტის კურსი არ გატარებულა.

მარეგულირებელმა განაცხადა, რომ ყველა ქმედება შეესაბამებოდა ბაზრის ნეიტრალიტეტის პრინციპს. გაცვლითი კურსი დეკემბერში 1.3%-ით გამყარდა და დოლარზე 505.73 ტენგეს მიაღწია. წლიური ვაჭრობის მოცულობამ 63 მილიარდ დოლარს მიაღწია, რაც 15%-იან ზრდას წარმოადგენს.

ბაზრის პროგნოზები და მოლოდინები

2026 წლის იანვარში, ეროვნული ფონდიდან უცხოური ვალუტის გაყიდვების პროგნოზით, 350-450 მილიონი აშშ დოლარის დიაპაზონი იქნება. პირველ კვარტალში უცხოური ვალუტის გაყიდვები 1.1 ტრილიონი ტენგეს ექვივალენტის ოდენობით არის დაგეგმილი.

დეკემბერში, კვაზი-სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული კომპანიების მიერ უცხოური ვალუტის სავალდებულო გაყიდვებმა დაახლოებით 315 მილიონი აშშ დოლარი შეადგინა. საპენსიო ფონდისთვის უცხოური ვალუტის შესყიდვები არ განხორციელებულა. მარეგულირებელი ვარაუდობს, რომ ტენგეს გაცვლითი კურსი დამოკიდებული იქნება ბაზრის მოლოდინებზე, გადასახადების გადახდებსა და გარე ფაქტორებზე.

2025 წლის პირველი რვა თვის განმავლობაში ყაზახეთის მოქალაქეებმა საზღვარგარეთ გასაოცარი რაოდენობის 3.2 ტრილიონი ტენგე დახარჯეს.

ანალიტიკური ის ცნობით , ქვეყნის ფარგლებს გარეთ ადგილობრივი ბანკების ბარათებით განხორციელებული ტრანზაქციების მოცულობა 2024 წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით 30.5%-ით გაიზარდა.

ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში უცხოური ტრანზაქციების ბრუნვა 7.5-ჯერ გაიზარდა — ზრდა, რომელსაც საბანკო ინდუსტრიაშიც კი უპრეცედენტოდ მიიჩნევენ. ამ ხარჯების ძირითადი ნაწილი უნაღდო გადახდებმა შეადგინა, რამაც 2.9 ტრილიონი ტენგე (ყველა ტრანზაქციის 91.1%) შეადგინა.

მიუხედავად იმისა, რომ ნაღდი ფულის გატანა პრაქტიკულად უცვლელი დარჩა 288.1 მილიარდ ტენგეზე, რაც მხოლოდ 2.9%-იან ზრდას წარმოადგენს, ონლაინ შესყიდვები და მობილური გადარიცხვები რეკორდულ მაჩვენებლებს არღვევს. უნაღდო ტრანზაქციების ნახევარზე მეტი - 1.6 ტრილიონი ტენგე - ონლაინ და მობილური აპლიკაციების საშუალებით განხორციელდა, რაც წინა წელთან შედარებით 37.9%-იან ზრდას წარმოადგენს.

POS ტერმინალებმა თითქმის 1.2 ტრილიონი ტენგეს ღირებულების ტრანზაქცია დაამუშავეს, რაც 26%-იან ზრდას წარმოადგენს, ხოლო ბანკომატებით ტრანზაქციები 50%-ზე მეტით გაიზარდა და 5.6 მილიარდ ტენგეს მიაღწია. ნაკლებად გამოყენებულ მოწყობილობებშიც კი, სავარაუდოდ, ჭკვიანი საათებისა და სპეციალიზებული ტერმინალების აქტივობამ 138.7 მილიარდი ტენგე შეადგინა.

ბანკირები ამ მონაცემებს სიფრთხილით აფასებენ: საზღვარგარეთ ხარჯების მკვეთრი ზრდა შესაძლოა არა მხოლოდ აქტიურ ტურიზმსა და ონლაინ შოპინგს, არამედ მოხმარების „მიგრაციასაც“ ასახავდეს — სულ უფრო მეტი ყაზახელი ხარჯავს ფულს უცხოურ მომსახურებასა და ონლაინ მაღაზიებში.

ყაზახეთის ფინანსისტთა ასოციაციამ მკვეთრად შეამცირა ტენგეს გაცვლითი კურსისა და ინფლაციის მოლოდინები.

ამჟამად, სექტემბრის დასაწყისისთვის დოლარის კურსი 541.7 ტენგემდე, ხოლო ერთი წლის შემდეგ 573 ტენგემდე გაიზრდება. ადრე მოლოდინები უფრო მოკრძალებული იყო: შესაბამისად, 523.4 და 548.5 ტენგე.

ეკონომისტები ამას არახელსაყრელი ფაქტორების ერთობლიობას მიაწერენ: სავალუტო ბაზარზე არასტაბილურობას, სავაჭრო პროფიციტის შემცირებას, უცხოურ ვალუტაზე შიდა მოთხოვნის ზრდას და სასაქონლო ფასების რყევებს.

ინფლაციის პროგნოზი ასევე ქვევით გადაიხედა — წლიურად 11.3%-მდე, ივლისში დაფიქსირებულ 10.4%-თან შედარებით. ამის ძირითადი მიზეზებია გადასახადების ზრდა, ლოჯისტიკისა და ნედლეულის ხარჯების ზრდა და იმპორტირებული საქონლის ფასების ზრდა ტენგეს შესუსტების გამო.

AFK მიიჩნევს, რომ მარეგულირებელს ამ პროცესების შესაკავებლად მკაცრი მონეტარული პოლიტიკის შენარჩუნება მოუწევს. საბაზისო განაკვეთის პროგნოზი მომავალი წლისთვის 14.75%-დან 15.25%-მდე გაიზარდა.

ანალიტიკოსები ასევე პესიმისტურად არიან განწყობილნი ბრენტის ნავთობის მიმართ, რომლის ფასიც შესაძლოა ბარელზე 66,50 დოლარამდე დაეცეს. ამის მიზეზებს შორისაა აშშ-ის სავაჭრო პოლიტიკაში არსებული გაურკვევლობა, OPEC+ ქვეყნების მიერ წარმოების ზრდა და აშშ-სთან მოლაპარაკებების ფონზე რუსეთიდან მოწოდებასთან დაკავშირებული გეოპოლიტიკური რისკების შემცირება.

თუმცა, პროგნოზებში ერთი დადებითი მხარეც არსებობს: ყაზახეთის მშპ-ს ზრდა 2025 წელს, სავარაუდოდ, 4.9%-ს მიაღწევს, რაც წინა 4.5%-თან შედარებით მეტია. ეს ზრდა სახელმწიფო ინვესტიციებით, მასშტაბური ინფრასტრუქტურული პროექტებით და სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვების გაფართოებით იქნება მხარდაჭერილი.