სიცოცხლე მარსზე

NASA-სა და პენსილვანიის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მეცნიერებმა ჩაატარეს ექსპერიმენტი, რომლის შედეგებმაც შეიძლება რევოლუცია მოახდინოს მარსზე სიცოცხლის შესახებ ჩვენს წარმოდგენაში.

მკვლევრებმა ლაბორატორიაში შექმნეს მარსის პირობები და E. coli ბაქტერიები გაყინეს სუფთა ყინულისა და წყლისა და მინერალების მარსის ნარევის შემცველ საცდელ მილებში. შემდეგ ნიმუშები წითელი პლანეტის ზედაპირზე 50 მილიონი წლის სიმულირების შემცველი რადიაციის ზემოქმედების ქვეშ მოექცნენ.

აღმოჩნდა, რომ ამინომჟავების - ცილების საშენი მასალების - 10%-ზე მეტი სუფთა ყინულში გადარჩენას ახერხებდა. თუმცა, თიხისა და სილიკატური მინარევების შემცველ ნიმუშებში ორგანული ნივთიერება ათჯერ უფრო სწრაფად იშლება. მეცნიერებმა ეს ყინულ-კლდის საზღვარზე თხელი, მოლიპულ ფენად წარმოქმნით ახსნეს, რაც რადიაციას გავლის საშუალებას აძლევს. მყარ ყინულში ნაწილაკები თითქოს იყინება, თითქოს დრო თავად გაჩერებულია.

ეს შედეგები იმას ნიშნავს, რომ თუ მარსზე სიცოცხლე ოდესმე არსებობდა, მისი კვალი ყინულის ფენებში ათობით მილიონი წლის განმავლობაში შეიძლებოდა შენარჩუნებულიყო. ეს ნიშნავს, რომ წითელ პლანეტაზე მომავალ მისიებში, მათ შორის NASA-ს მიერ შემუშავებულ მისიებში, შესაძლოა მართლაც აღმოჩენილი იყოს უძველესი მიკრობული სიცოცხლის კვალი.

აღმოჩენა მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ მარსისთვის. იუპიტერისა და სატურნის თანამგზავრების, ევროპასა და ენცელადის, მსგავს ტემპერატურაზე ორგანული ნივთიერების დაშლა კიდევ უფრო ნელა ხდება. ეს ზრდის ინტერესს ევროპა კლიპერის მისიის მიმართ, რომელიც ევროპის ყინულოვანი ქერქის შესწავლას უკვე 2030 წელს დაიწყებს.

მეცნიერები იხსენებენ, რომ 2008 წელს Mars Phoenix-ის მისიამ პირველად აღმოაჩინა და გადაიღო პლანეტის ზედაპირის ქვეშ ყინული. ახლა ცნობილია, რომ მარსზე ყინული ზედაპირიდან სულ რამდენიმე სანტიმეტრით ქვემოთაა. ახალი საბურღი მანქანები შეძლებენ მის მიღწევას, რაც ამ გაყინული საიდუმლოებების ამოხსნას შეუწყობს ხელს.

თუ მარსის ზედაპირი ყოველ ორ მილიონ წელიწადში ერთხელ განახლდება და ყინული ორგანულ ნივთიერებას ათობით მილიონი წლის განმავლობაში ინარჩუნებს, მაშინ არამიწიერი სიცოცხლის კვალის აღმოჩენის შანსი უფრო ახლოსაა, ვიდრე ოდესმე.

ცნობით ის , მეცნიერებმა მარსზე უცნაური ქვები აღმოაჩინეს, რომელთა ნიმუშები „ლეოპარდის ლაქებსა“ და „ყაყაჩოს თესლს“ წააგავს.

უძველეს თიხის ქანებში არსებული ეს წარმონაქმნები შესაძლოა პლანეტაზე 3,5 მილიარდი წლის წინ მცხოვრები მიკრობების კვალი იყოს.

NASA-მ განაცხადა, რომ აღმოჩენა აკმაყოფილებს „პოტენციური ბიონიშნების“ კრიტერიუმებს — სიცოცხლის ნიშნებს, რომლებიც შემდგომ კვლევას საჭიროებს. „ჩვენ მსგავსი რამ არასდროს გვინახავს. ეს უზარმაზარი აღმოჩენაა“, - ხაზგასმით აღნიშნა სანჯივ გუპტამ, ლონდონის იმპერიული კოლეჯის პროფესორმა.

მკვლევრები აღნიშნავენ, რომ თუ დედამიწაზე ასეთი სტრუქტურები აღმოჩენილი იქნებოდა, ისინი მაშინვე მიკრობულ აქტივობასთან ასოცირდებოდა. „ჩვენ არ ვამტკიცებთ, რომ სიცოცხლე აღმოვაჩინეთ, მაგრამ რეალური მინიშნება გვაქვს“, - დასძინა გუპტამ.

მეცნიერები ასევე განიხილავენ კიდევ ერთ შესაძლებლობას: გეოლოგიურ პროცესებს ცოცხალი ორგანიზმების მონაწილეობის გარეშე. თუმცა, ამისთვის საჭიროა მაღალი ტემპერატურა, რომლის კვალიც ქანებში არ არის. „ჩვენ ვხედავთ სირთულეებს არაბიოლოგიური ახსნა-განმარტებებისთვის, მაგრამ მათ სრულად ვერ გამოვრიცხავთ“, - აღნიშნა სტოუნი ბრუკის უნივერსიტეტის წარმომადგენელმა ჯოელ ჰუროვიცმა.

საბოლოო პასუხები მხოლოდ ნიმუშების დედამიწაზე დაბრუნების შემდეგ გახდება ცნობილი. თუმცა, დაბრუნების მისიის მომავალი კვლავ საფრთხის ქვეშაა: NASA-სა და ESA-ს პროექტი პრეზიდენტ ტრამპის მიერ შემოთავაზებული ბიუჯეტის შემცირების გამო საფრთხის ქვეშაა.

ამასობაში, ჩინეთი 2028 წლისთვის მარსზე ნიმუშების დაბრუნების საკუთარ პროექტს გეგმავს. „ჩვენ ეს ქვები დედამიწაზე უნდა დავაბრუნოთ. ეს ერთ-ერთი პრიორიტეტია“, - დაასკვნა პროფესორმა გუპტამ.