რა განსხვავებაა „რუსულ“ და „ევროპულ“ ლიანდაგებს შორის? როგორ იარსებებს მათი თანაარსებობა ლატვიაში? ვინ სად იმგზავრებს? როგორ გამოითვლება ხარჯები და ბილეთების ფასები? რა სამხედრო მნიშვნელობა აქვს Rail Baltica-ს? ამ კითხვებს LR-4-ის გადაცემა „ღია საუბრის“ ეთერში უპასუხეს ტრანსპორტის ყოფილმა მინისტრმა ტალის ლინკაიცმა და Rail Baltica-ს საბჭოს თავმჯდომარემ აგნის დრიკსნამ.
ლინკაიცმა აღიარა, რომ 30-წლიანი დამოუკიდებლობის განმავლობაში ლატვია მნიშვნელოვნად ჩამორჩა ლიეტუვას, ესტონეთსა და პოლონეთს ინფრასტრუქტურის - რკინიგზისა და გზების ხარისხით. მან შესთავაზა ახალ მთავრობას, გააგრძელოს რკინიგზის სისტემის ოპტიმიზაციის პოლიტიკა, რომელიც ომის შემდეგ კიდევ უფრო წამგებიანი გახდა, მაგრამ უნდა დარჩეს სატრანსპორტო სისტემის ხერხემალად, მათ შორის სამხედრო ტვირთების გადაადგილებისთვის.
რაც შეეხება „ძველ“ რკინიგზას? „რკინიგზის, როგორც ერთეულის, მომგებიანობა, არსებული გეოპოლიტიკური პირობებისა და ტვირთის მოცულობის გათვალისწინებით, შეუძლებელია - ეს აუდიტმა აღიარა“, - თქვა ლინკაიცმა. „ლიეტუვამ რკინიგზის შესანარჩუნებლად 100 მილიონი ევრო გამოყო, ლატვიამ დაახლოებით 30 მილიონი ევრო და ისინი მომავალ წელსაც იგივე თანხის დახარჯვას გეგმავენ. ყველა ფუნქცია უნდა შენარჩუნდეს - მგზავრთა გადაყვანა, როგორც შიდა, ასევე საერთაშორისო. ჩვენ უნდა შევცვალოთ ალგორითმები და პროცესები და შევამციროთ ხარჯები, რომლებიც ბოლო წლებში მესამედით შემცირდა. 3300-ზე მეტი ადამიანი გაათავისუფლეს სამსახურიდან“.
რა ხდება ახალ ხაზთან დაკავშირებით? „Rail Baltica“-ს მშენებლობა გრძელდება, შენდება განსხვავებული ლიანდაგის ლიანდაგი — არა ნაცნობი „რუსული ხუთფუტიანი“ 1520 მმ, არამედ ევროპული 1435 მმ. სისტემები ცენტრალურ სადგურზე იქნება ინტეგრირებული: მაგალითად, დაუგავპილსიდან და ბერლინიდან მატარებლები იქ შეხვდებიან ერთმანეთს, ხოლო პორტიდან ან უკრაინიდან (პერსპექტიული ახალი მარშრუტი) ტვირთი სალასპილსის ლოჯისტიკურ ცენტრში ერთი ლიანდაგით ჩავა, საიდანაც შემდეგ ის „RailBaltica“-ს სატვირთო მატარებელში გადაიტანება, განმარტა „RB“-ს საბჭოს თავმჯდომარემ, აგნის დრიკსნამ.
რა ღირს RB? თავდაპირველად პროექტი 6 მილიარდ ევროდ იყო შეფასებული. დრიკსნა აღიარებს, რომ ინფლაციის გამო, საუკუნის ამ ამბიციური პროექტის ღირებულება იზრდება — ზოგიერთ სფეროში სამჯერ, ოთხჯერ და ათჯერაც კი. შესყიდვებისა და ხარჯების ანალიზი მომავალ წელს დასრულდება, ხოლო ახალი შეფასებები 2024 წელს უფრო ნათელი გახდება. თუმცა, ევროკავშირი პროექტს ევროპულ დონეზე კვლავ სტრატეგიულად მიიჩნევს და მზადაა, 85%-ით თანადააფინანსოს.
რატომ არის საჭირო Rail Baltica. „ბალტიისპირეთის ქვეყნები ყოველთვის იმყოფებოდნენ რუსეთისა და მისი აგრესიული მეზობლის გარე საზღვარზე. ევროპა ამას ხვდება“, - განმარტა დრიკსნამ. „მაგრამ საჭიროების შემთხვევაში ტრანსპორტით მათთან მისვლა რთულია. რკინიგზა კი საუკეთესო ლოჯისტიკური მეთოდია, მათ შორის სამხედრო საჭიროებებისთვის. არავის დაუმალავს Rail Baltica-ს სამი მიზანი: სამოქალაქო ტვირთები, მგზავრთა გადაზიდვა და სამხედრო მობილურობა“.
რას დააკავშირებს RB? RailBaltic-მა მთელი რეგიონული ეკონომიკა უნდა გარდაქმნას. ტალინში ორ საათში ჩასვლის შესაძლებლობა და არა ოთხში, ფუნდამენტურად შეცვლის სიტუაციას. ეს აღარ იქნება სამი პატარა ბალტიის ქვეყანა, არამედ ბალტიის რეგიონი. ლინკაიტსის მტკიცებით, ახლა ახალი ხაზია საჭირო, რადგან ომმა შეცვალა ტვირთების ნაკადების მიმართულება - ახლა უმეტესობა ევროპისა და სკანდინავიისკენ მიემართება.
მაკრო დონეზე, იგეგმება სამი ზღვის - ბალტიის ზღვის, შავი ზღვის და ეგეოსის - დამაკავშირებელი სატრანსპორტო დერეფნის შექმნა. დერეფანი ასევე ხელს შეუწყობს რეგიონის შიდა მობილობის გაუმჯობესებას, დაგეგმილია 16 რეგიონული სადგურის მშენებლობა. მაგალითად, ბაუსკასა და სალაჩგრივასთან რკინიგზის დამაკავშირებელი იქნება.
რა გეგმაა? ლატვიაში Rail Baltica სახელმწიფო საკუთრებაში იქნება და მმართველს სახელმწიფო განსაზღვრავს. ამჟამად ეს არის Eiropas Dzelzceļas Līnijas (ევროპის რკინიგზა). თუმცა, 5-10 წელიწადში რკინიგზის მართვის სისტემა შეიძლება შეიცვალოს და მთელ ევროპაში უფრო ცენტრალიზებული გახდეს. დრიკსნას თქმით, ხაზები ექსპლუატაციაში ცალ-ცალკე შევა. ამ ეტაპზე გეგმის მიხედვით, პირველი კავშირი კაუნასსა და რიგის აეროპორტს შორის უნდა განხორციელდეს. იგივე ხაზი ბაუსკასთან დაკავშირებას 2028 წლიდან შეძლებს. ტალინიდან ბერლინამდე კი - 2030 წლისთვის. თუმცა, ამ ვადების შესასრულებლად არა მხოლოდ დაფინანსება, არამედ დაახლოებით 10 000 მუშაკის მოძიებაც იქნება საჭირო.
ბილეთების ფასები ჯერ კიდევ უცნობია, მაგრამ ისინი გვპირდებიან, რომ ისინი უფრო იაფი იქნება, ვიდრე ფრენები და უფრო ძვირი, ვიდრე ავტობუსები. უკვე არიან დაინტერესებული მხარეები, რომლებიც ფულის გამომუშავებით არიან დაინტერესებულნი ჩეხეთის რესპუბლიკიდან, ნიდერლანდებიდან და საფრანგეთიდან.
რა ელის „რუსულ“ ლიანდაგს? 2025 წლისთვის ბალტიისპირეთის ქვეყნებმა უნდა წარმოადგინონ გეგმა, რომლის მიხედვითაც საბოლოოდ ყველა რკინიგზა 1435 მმ ლიანდაგზე გადავა, რაც ერთიანი ევროპული სტანდარტია. „ეს უფრო ეკონომიურია გრძელვადიან პერსპექტივაში“, - განმარტა ლინკაიცმა. „მაგალითად, ლატვიამ ახლახან შეიძინა 32 ახალი ელექტრომატარებელი, რომელთაგან ხუთი უკვე ჩამოვიდა და ტესტირებას გადის. მათ ისინი სპეციალურად „რუსული“ ლიანდაგისთვის უნდა დაეპროექტებინათ, რაც ძვირია. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მათ შეეძლოთ მზა ან თუნდაც მეორადი მატარებლების შეძენა“.
გარდა ამისა, ევროპული ლიანდაგი შეამცირებს გეოპოლიტიკურ რისკებს — რუსეთიდან მატარებლები აქ უბრალოდ არ ჩამოვლენ. ამ მხრივ, ლიეტუვამ უკვე ხმამაღლა განაცხადა მზადყოფნა, სწრაფად გადაიყვანოს მთელი თავისი რკინიგზა ახალ ლიანდაგზე, მათ შორის კლაიპედასკენ მიმავალი რკინიგზა. შემდეგ ლატვიას მოუწევს გადაწყვიტოს, რა უყოს მაზეიკიაის, შიაულიაის და დაუგავპილს-ვილნიუსისკენ მიმავალ რკინიგზას — როგორ დაუკავშირდეს ლიეტუველებს.
ამ ეტაპზე ორი სისტემა იმუშავებს, როგორც ეს ომებს შორის პერიოდში ლატვიაში იყო. ლინკაიცის თქმით, მთელი არსებული ლიანდაგის შევიწროება მილიარდები დაჯდება. თუმცა, ის არ გამორიცხავს ცალკეულ ხაზებზე - რიგა-იურმალასა და იელგავა-ლიეპაიაზე - ევროპული სტანდარტის მიღწევის შესაძლებლობას. ამ ეტაპზე მთავარი მიზანი „რკინიგზა ბალტია“-ს მშენებლობაა.
