ევროკავშირის ქვეყნები რუსეთიდან ნავთობის მიწოდებაზე ემბარგოს დაწესებას გეგმავენ, რითაც კრემლის უმსხვილესი სავალუტო არხი შეწყდება. თუმცა, რუსული გაზი, რომელზეც ბევრი ევროპული ეკონომიკაა დამოკიდებული, კვლავ საშუალებას აძლევს მოსკოვს, კარნახოს პირობები, რაც დასავლეთის ქვეყნებს აიძულებს, გვერდი აუარონ მათ მიერვე დაწესებულ სანქციებს.
რუსეთი აგრძელებს იმ ქვეყნების შანტაჟს, რომლებმაც უკრაინას კრემლის მიერ ინიცირებულ ბუნებრივი აირის ომში მხარი დაუჭირეს. 27 აპრილიდან პოლონეთსა და ბულგარეთს გაზის მიწოდება შეჩერებულია იმ კონტრაქტების მიხედვით, რომელთა გადახდის ვადაც ამ თარიღს ეკუთვნოდა. მოსკოვი მოითხოვს, რომ „არამეგობრული“ ქვეყნების კომპანიებმა გაზის საფასური რუბლებში გადაიხადონ.
ევროპელი მყიდველები თვლიან, რომ ეს პირობები არსებულ შეთანხმებებს არღვევს. პოლონურმა PGNiG-მ გადაწყვიტა, არ განაახლოს კონტრაქტი „გაზპრომთან“ და შეუსრულებლობისთვის ზიანის ანაზღაურება მოითხოვოს.
უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ განაცხადა, რომ გაზის მიწოდების შეწყვეტა კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს რუსეთთან თანამშრომლობის საფრთხეებს. „რუსეთი არა მხოლოდ გაზს, არამედ ნებისმიერ ვაჭრობას იარაღად მიიჩნევს. ის უბრალოდ ელოდება მომენტს, როდესაც შეძლებს ამა თუ იმ სავაჭრო გზის გამოყენებას“, - განაცხადა ზელენსკიმ.
მარტის ბოლოს ვლადიმერ პუტინმა გამოსცა ბრძანებულება, რომლის მიხედვითაც ყველა „არამეგობრულ“ ქვეყანას — 50-ზე მეტ სახელმწიფოს, მათ შორის აშშ-სა და ევროკავშირს — გაზის საფასური მხოლოდ რუბლით უნდა გადაეხადათ, წინააღმდეგ შემთხვევაში მიწოდება შეუწყდებოდათ.
„РБК-უკრაინა“ დეტალურად წერდა რუსეთში დაჟინებით მოწოდებული ახალი გადახდის სისტემის შესახებ. მყიდველმა კომპანიებმა უნდა გახსნან სპეციალური ანგარიშები „გაზპრომბანკში“, გადარიცხონ იქ უცხოური ვალუტა და ბანკი დამოუკიდებლად განახორციელებს რუბლებში კონვერტაციას.
ზოგიერთმა ქვეყანამ, მათ შორის პოლონეთმა და გერმანიამ, ეს მექანიზმი მიუღებლად გამოაცხადა, რადგან ის არსებითად გვერდს უვლის უკრაინასთან ომის გამო რუსეთისთვის დაწესებულ სანქციებს. ფინეთმა რუსული გაზის იმპორტის შეწყვეტა მაისშივე გამოაცხადა. თუმცა, ახალი გადახდის შეთანხმებების მიღებაზე უარის თქმამ რუსეთი პოზიციის შეცვლა ვერ აიძულა.
ევროკომისიამ რუსეთის ულტიმატუმი შანტაჟად და მის წინააღმდეგ დაწესებული სანქციების გვერდის ავლის მცდელობად მიიჩნია. დღემდე მხოლოდ უნგრეთმა გამოთქვა მზადყოფნა, დაემორჩილოს რუსეთის პირობებს. მოლდოვა და სერბეთი, რომელიც გაზს ბულგარეთის გავლით იღებს, ასევე მზად არიან მიიღონ ახალი პირობები. ბელგრადმა განაცხადა, რომ ეს გარკვეულ პრობლემებს შექმნის, მაგრამ მოსკოვმა მათ მოგვარებას დაჰპირდა. სხვა ევროპული ქვეყნების უმეტესობამ კატეგორიულად უარყო რუსეთის ულტიმატუმი.
მაისის ბოლოს გაზი გაითიშება
რუსეთმა შესაძლოა, მაისის მესამე დეკადაში, როდესაც „გაზპრომისთვის“ საბოლოო გადახდის ბოლო ვადაა დადგენილი, მომხმარებლების უმეტესობისთვის გაზის მიწოდება შეწყვიტოს. თუმცა, ევროპა ასეთი სცენარისთვის მზადაა.
„ჩვენ მჭიდრო კონტაქტზე ვართ ევროკავშირის ყველა წევრ სახელმწიფოსთან. ვმუშაობთ ალტერნატიული მარაგების უზრუნველსაყოფად და ევროკავშირის გაზის საცავების შესავსებად“, - განაცხადა ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა. მან დაარწმუნა, რომ ევროკავშირს უკვე აქვს საგანგებო გეგმები.
ევროკავშირი გაზის ერთობლივი შესყიდვების სქემას ავითარებს, დეფიციტის აღმოფხვრის გეგმებით, კერძოდ, აშშ-დან თხევადი ბუნებრივი აირის (LNG) იმპორტის გაზრდით. გარდა ამისა, პოლონეთსა და ლიეტუვას შორის ინტერკონექტორი 1 მაისს ამოქმედდა. ლიეტუვის გაზის გადაცემის სისტემის ოპერატორის ცნობით, მილსადენს შეუძლია გაზის ტრანსპორტირება ორივე მიმართულებით, რაც ბალტიის ქვეყნებისთვის ენერგეტიკულ დამოუკიდებლობას უზრუნველყოფს.
თუმცა, რუსული გაზისგან სრულად უარის თქმა 2022 წლის ბოლომდე შეუძლებელი იქნება. ახალი სანქციების პაკეტი, რომელსაც ევროკავშირი ამ კვირაში განიხილავს, სავარაუდოდ, მხოლოდ ნავთობის ემბარგოს მოიცავს.
„ვფიქრობ, ემბარგოს გეგმის გამოცხადებას ამ კვირაში უნდა ველოდოთ. ის მთელ მოცულობას არ შეეხება, მაგრამ გაირკვევა, თუ როგორ განხორციელდება ის“, - აღნიშნა ენერგეტიკული კვლევების ცენტრის დირექტორმა ალექსანდრე ხარჩენკომ.
უნგრეთისა და სლოვაკეთისთვის დაშვებული გამონაკლისების გათვალისწინებითაც კი, რადგან მათ არ შეუძლიათ დაუყოვნებლივ უარი თქვან რუსულ ნავთობზე, ემბარგოთი გამოწვეული შემოსავლების დანაკარგი რუსეთის ბიუჯეტისთვის, წინასწარი შეფასებით, მინიმუმ 4,5-ჯერ შემცირდება - 110 მილიარდი დოლარიდან 25 მილიარდ დოლარამდე.
ამასობაში, რუსეთიდან ევროპაში გაზის მიწოდება შესაძლებელი იქნება, თუმცა შემცირებული მოცულობით. ამჟამად, გერმანიის გარდა, რუსულ გაზზე სრულად უარის თქმა ავსტრიას, უნგრეთს, იტალიასა და სლოვაკეთს არ შეუძლიათ.
რუსეთის შანტაჟი ამ ქვეყნების მაღალი ენერგეტიკული დამოკიდებულების გამო ნაწილობრივ გაამართლა. ზოგიერთმა კომპანიამ უკვე დათანხმდა რუსეთის ულტიმატუმს და მიიღო გაზის გადახდის ახალი პირობები. Bloomberg-ის ცნობით, 10 კომპანიამ, მათ შორის იტალიელმა, უკვე გახსნა ანგარიშები „გაზპრომბანკში“ უცხოური ვალუტის რუბლში კონვერტაციისთვის.
უნგრეთმა ასევე დაადასტურა რუბლით გაზის ანგარიშების გახსნა. BBC-ის ცნობით, გერმანულმა Uniper-მა და ავსტრიულმა კომპანიამ რუბლის მიღებაზე შეთანხმდნენ. სხვა ქვეყნებში, მსგავს სიტუაციებში მყოფ კერძო კომპანიებს უფლება აქვთ იმოქმედონ საკუთარი შეხედულებისამებრ, მთავრობის რეგულაციების იგნორირებით - ამჟამად ამისთვის სანქციები არ არის გათვალისწინებული.
შესაძლოა, მოსკოვი სწორედ ამაზეა გათვლილი. არაოფიციალური ინფორმაციით, ევროკომისია ამ კვირაში რუსეთისთვის გაზის გადახდის ახალი პირობების მიზანშეწონილობის შესახებ დეტალურ განხილვას გეგმავს. თუმცა, ამ ეტაპზე, როგორც ჩანს, ფინანსური დანაკარგების შიშმა შესაძლოა მოსკოვის ულტიმატუმზე დათანხმებული კომპანიების რაოდენობის ზრდა გამოიწვიოს.
გაზის ნემსი ევროკავშირისთვის
ევროპული ქვეყნები საკმაოდ არიან დამოკიდებულნი რუსულ გაზზე. უნგრეთსა და სლოვაკეთში ის მათი მთლიანი ენერგომოხმარების შესაბამისად 25% და 22%-ს შეადგენს. მოლდოვაში ეს მაჩვენებელი 17%-ია, ავსტრიაში 15%, გერმანიაში 14%, ბულგარეთში 12%, პოლონეთში 11% და იტალიაში 10%. ყველაზე ნაკლები, 2-3%-ით, ფინეთში, საფრანგეთსა და ბელგიაში მოდის.
რუსული გაზიდან ალტერნატიულ მომწოდებლებზე ნაწილობრივი გადასვლაც კი ფასების ზრდას გამოიწვევს და სწორედ ამის ეშინია ზოგიერთ ევროპულ ქვეყანას, მათ შორის გერმანიას.
„ჩვენ გვსურს თავიდან ავიცილოთ დრამატული ეკონომიკური კრიზისი, მილიონობით სამუშაო ადგილის დაკარგვა და ქარხნები, რომლებიც არასდროს გაიხსნება. ამას სერიოზული შედეგები მოჰყვება ჩვენი ქვეყნისთვის, მთელი ევროპისთვის და ასევე სერიოზულად იმოქმედებს უკრაინის რეკონსტრუქციის დაფინანსებაზე. სწორედ ამიტომ უნდა ვთქვა: ჩვენ არ შეგვიძლია ამის დაშვება“, - განაცხადა გერმანიის კანცლერმა ოლაფ შოლცმა SPIEGEL-თან ინტერვიუში.
უკრაინის ენერგეტიკის მინისტრის მრჩევლის, ლანა ზერკალის თქმით, ულტიმატუმების წაყენებით „გაზპრომი“ ევროკავშირის მდგრადობასა და ერთიანობას გამოცდილი და გამოცდილი გზით გამოცდის - გაზს პოლიტიკური გავლენისა და კორუფციის საშუალებად იყენებს.
„თუმცა, წლების განმავლობაში ევროპელი პოლიტიკოსების (გერმანელების, უნგრელების და სხვათა) მიერ კორუფცია აღიქმებოდა, როგორც ნორმალური ბიზნეს პრაქტიკა, რომელიც დამატებით კონკურენტულ უპირატესობებს უზრუნველყოფდა, სამუშაო ადგილებს ქმნიდა და ღირებულებას მატებდა“, - აღნიშნა მან.
თუმცა, ახლა, აღნიშნა ზერკალმა, პოლონეთისა და ბულგარეთის მეშვეობით ევროკავშირის ქვეყნებში შიშის დათესვას საპირისპირო შედეგი მოჰყვა. „ევროპა მზადაა ერთობლივად წინააღმდეგობა გაუწიოს შანტაჟს, ერთად მოაგვაროს გაზმომარაგებისა და შენახვის საკითხები და, რაც მთავარია, რისკზე წავიდეს, თუნდაც „ტკბილი“ კონტრაქტებით“, - განმარტა ექსპერტმა.
ამასობაში, Bloomberg-ის ცნობით, რუსული გაზის მიწოდება ძირითად ბაზრებზე აპრილში მარტთან შედარებით 22%-ით, ხოლო წლიური მაჩვენებლით 27%-ით შემცირდა. ეს განპირობებულია არა მხოლოდ ზამთრის მეორე ნახევარში ხელსაყრელი ამინდით, არამედ ევროკავშირის მიერ რუსული გაზის შეძენაზე უარითაც. თავად რუსეთში გაზის წარმოება წლიური მაჩვენებლით 0.4%-ით, ხოლო აპრილში 5.2%-ით შემცირდა.
უკრაინას შესაძლოა იმპორტის გარეშე ცხოვრება შეეძლოს
ევროპის სპოტურ ბაზრებზე გაზის ფასი მაღალი რჩება და რუსეთიდან მომავალი ნებისმიერი სიახლის საპასუხოდ იზრდება. ექსპერტების შეფასებით, ფასების შემცირების მოლოდინი არ არსებობს. შესაბამისად, მომდევნო გათბობის სეზონისთვის გაზის საცავებში ჩატვირთვა ყველა ევროპულ ქვეყანას უფრო ძვირი დაუჯდება.
ამჟამად უკრაინა თავის საწყობებს ადგილობრივი წარმოების გაზით ავსებს და იმპორტს მინიმუმამდე ამცირებს. თუმცა, ხარჩენკო მიიჩნევს, რომ შესაძლოა, დამატებითი გაზის შეძენა არ დასჭირდეს. ომის დროს გაზის წარმოება 5%-ით შემცირდა, თუმცა მოხმარებაც 30-35%-ით შემცირდა.
„რაც შეეხება გაზის მოხმარებას, ჩვენ ძალიან ახლოს ვართ მოთხოვნის დაკმაყოფილებასთან საკუთარი გაზის წარმოებით და დაგვჭირდება იმპორტის მინიმალური მოცულობები, თუ საერთოდ დაგვჭირდება“, - აღნიშნა ხარჩენკომ.
საკონსულტაციო კომპანია „ნეფტეგაზსტროიინფორმატიკა“-ს აღმასრულებელი დირექტორი ლეონიდ უნიგოვსკი მიიჩნევს, რომ რისკების გათვალისწინებით, საბოლოო პროგნოზების გაკეთება ნაადრევია. მისი აზრით, წარმოების 5%-იანი შემცირება წლისთვის ძალიან ოპტიმისტური შეფასებაა, ისევე როგორც მოთხოვნის 30%-იანი შემცირება.
„მეორე კითხვაა, რა მოხდება ქვეყნის აღმოსავლეთში - აღვადგენთ თუ არა ლუგანსკის და დონეცკის რეგიონების გაზმომარაგებას, თუ გაზს სხვა ენერგორესურსებით ჩავანაცვლებთ“, - აღნიშნა უნიგოვსკიმ. ის მიიჩნევს, რომ ზამთრისგან დარჩენილი გაზის გათვალისწინებით, მინიმუმ 2-3 მილიარდი კუბური მეტრის იმპორტი ღირებული იქნება.
„საბოლოო ჯამში, ჩვენ შევძლებთ ევროპისთვის გარკვეული რაოდენობის გაზის გაყიდვას. შესაძლოა, ევროკავშირთან შეთანხმებას მივაღწიოთ, რომ საჭიროების შემთხვევაში, ისინი თავიანთი რეზერვების ნაწილს მოგვცემენ. შემდეგ შეიძლება მათი ყიდვა აღარ მოგვიწიოს. თუმცა, ეს რისკია. განსაკუთრებით თუ რუსეთი ტრანზიტს შეწყვეტს“, - აღნიშნა უნიხოვსკიმ. „ნაფტოგაზის“ ხელმძღვანელის, იური ვიტრენკოს თქმით, არსებობს რისკი, რომ ოკუპანტების ქმედებების გამო, უკრაინის გავლით ევროპაში გაზის ტრანზიტის მესამედი დაიკარგოს.
