ივნისში რუსეთში უმუშევრობის დონემ 6.2%-ს მიაღწია, რაც რეკორდული მაჩვენებელია 2012 წლის მარტის შემდეგ. 2020 წლის მეორე კვარტალში, როდესაც კორონავირუსის პანდემია და ლოკდაუნი პიკს აღწევდა, რუსების რეალური განკარგვადი შემოსავლები 8%-ით შემცირდა, რაც ასევე 20 წლის რეკორდია. რუსეთის ეკონომიკამ ფსკერს მიაღწია თუ კვლავ გააგრძელებს კლებას?
პარასკევს საღამოს, „როსსტატის“ ცნობით, 2020 წლის ივლისში 4.6 მილიონი რუსი უმუშევარი იყო, რაც ეკონომიკურად აქტიური მოსახლეობის 6.2%-ს შეადგენს.
რუსეთში უმუშევართა რაოდენობა მიმდინარე წლის ივნისში, 2019 წლის ივნისთან შედარებით, 38.1%-ით გაიზარდა. მიმდინარე წლის მაისთან შედარებით ზრდამ 2.1% შეადგინა.
ამასობაში, „როსსტატის“ მონაცემებით, რეალური განკარგვადი შემოსავალი 2020 წლის მეორე კვარტალში წინა წელთან შედარებით 8%-ით შემცირდა. ეს მაჩვენებელი ზომავს, რამდენი ფული დარჩათ რუსებს ყველა სავალდებულო გადახდის შემდეგ და ასევე ითვალისწინებს ინფლაციას.
რეალური განკარგვადი შემოსავალი ზედიზედ თითქმის ხუთნახევარი წელია მცირდება (2018 წელს მცირე პაუზით). ამასობაში, „როსსტატი“-მა შეცვალა ამ ინდიკატორის გაანგარიშების მეთოდოლოგია. 2019 წლის ბოლოს რეალური განკარგვადი შემოსავალი 0.8%-ით გაიზარდა, მაგრამ 2020 წლის პირველ კვარტალში კვლავ დაიწყო კლება.
გასულ კვირას სამუშაოს ძიების სერვის HeadHunter-ის მიერ ჩატარებული კვლევის თანახმად, მაისის ბოლოს კომპანიის თანამშრომლების დაახლოებით 20% გაათავისუფლეს და გამოკითხულ დამსაქმებლების თითქმის ნახევარმა აღიარა, რომ ზოგიერთი თანამშრომლის გათავისუფლება მოუწიათ. საზოგადოებრივი აზრის ფონდის (FOM) კიდევ ერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ დასაქმებული რუსების თითქმის მესამედს სამსახურიდან გათავისუფლების ეშინია და გამოკითხულთა 15% ამ ალბათობას მაღალად აფასებს.
შრომის ბაზარი ნამდვილად აღდგება?
16 ივლისს კრემლში გამართულ შეხვედრაზე პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა დასაქმების აღდგენა ეკონომიკური პოლიტიკის მთავარ მიზნად დაასახელა. მან განაცხადა, რომ შრომის ბაზარი სრულად უნდა აღდგეს 2021 წლისთვის.
შრომის ბაზარზე ეკონომიკური აღდგენის ირიბი ნიშნები უკვე ჩანს. მაგალითად, გაიზარდა ოფისის იჯარით აღებული ფართების რაოდენობა, ისევე როგორც თანდათანობით შემცირდა უმუშევრობის შემწეობის მისაღებად განაცხადების რაოდენობა. მაგალითად, მოსკოვში, მერის მოადგილის, ანასტასია რაკოვას თქმით, ასეთი განაცხადების რაოდენობა კარანტინის შეზღუდვების დასრულების შემდეგ 90%-ით შემცირდა.
„როსსტატის“ მონაცემებით, საშუალო და მსხვილ საწარმოებში რეალური ხელფასები აპრილში, 2019 წლის აპრილთან შედარებით, 2%-ით შემცირდა, თუმცა მაისში 1%-ით გაიზარდა.
თუმცა, როგორც HSE-ს შრომითი ურთიერთობების ცენტრის დირექტორი, ვლადიმერ გიმპელსონი აღნიშნავს, სააგენტოს სტატისტიკა, სავარაუდოდ, მხოლოდ საჯარო სექტორში და იმ კომპანიებში ხელფასებს მოიცავს, რომლებმაც პანდემიის დროს წარმოება განაგრძეს. „ეს, სავარაუდოდ, იმას ნიშნავს, რომ ამ სეგმენტების გარეთ ხელფასების კლება ძალიან მნიშვნელოვანი უნდა იყოს, თუმცა ეს ყოველთვიურ მონაცემებში ჯერ არ ჩანს“, - მიაჩნია ექსპერტს.
საერთო ჯამში, გიმპელსონის თქმით, შრომის ბაზარზე რეალურ აღდგენაზე საუბარი ნაადრევია.
„რესტორნები ღიაა, მაგრამ ისინი ჯერ კიდევ არ არიან სავსე, იგივე სიტუაციაა ფიტნეს კლუბებსა და სავაჭრო ცენტრებში, თვითმფრინავები კი კვლავ მიწაზეა. აღდგენა დაიწყო, მაგრამ ეს სწრაფად არ ხდება“, - აღნიშნა მან.
„ალფა ბანკის“ მთავარი ეკონომისტი ნატალია ორლოვა სიტუაციის უფრო ოპტიმისტურ შეფასებას გვთავაზობს: თავის ანგარიშში ის ხაზს უსვამს, რომ ივნისის ბოლოსთვის რუსეთში უმუშევრობა თვის შუა პერიოდთან შედარებით 0.1%-ით შემცირდა, მაისში ნომინალური ხელფასები 4%-ით გაიზარდა, ხოლო საცალო სესხების ზრდა ივნისში 1%-მდე დაჩქარდა, რაც ეკონომიკისთვის დადებითი სიგნალია.
„საერთო ჯამში, ეს მაჩვენებლები შეესაბამება ივნისში დაფიქსირებულ ინფლაციის აჩქარებას (სურსათზე ფასების ზრდა მაისში 3.3%-დან 3.9%-მდე დაჩქარდა) და მიუთითებს, რომ ივნისში მოთხოვნა არც ისე სუსტი იყო“, - ნათქვამია ორლოვას ანგარიშში.
სწრაფი იქნება ეკონომიკური აღდგენა?
რუსეთის ფედერაციის მთავრობასთან არსებული ფინანსური უნივერსიტეტის პროფესორის, ალექსანდრე საფონოვის თქმით, პანდემიის შემდეგ ე.წ. V-ფორმის ეკონომიკური აღდგენის (ასევე მკვეთრი ვარდნის შემდეგ მკვეთრი ზრდა) პროგნოზები არ გამართლდა.
„ბევრი ეკონომისტი თვლიდა, რომ კარანტინის დასრულების შემდეგ ყველაფერი ნორმალურად დაბრუნდებოდა. თუმცა, მათ არ გაითვალისწინეს, რომ ეკონომიკის სტრუქტურა 2008 წელთან შედარებით შეიცვალა და მომსახურების სექტორში, რომელიც კრიზისის მსხვერპლი გახდა, მნიშვნელოვანი რაოდენობის სამუშაო ადგილები შეიქმნა“, - განმარტავს ექსპერტი.
საფონოვის თქმით, ბევრი ინდუსტრია ფულადი ნაკადების მოდელზე იყო აგებული — ანუ მომსახურების გაყიდვიდან მიღებული მოგება ნაწილობრივ თანამშრომლების ანაზღაურებასა და სამუშაო ადგილების მხარდაჭერას იყენებდა.
„ეს წყარო ამოიწურა და ვალები კვლავ დაგროვდა - ამ ყველაფერმა განაპირობა ის, რომ ბევრი ბიზნესი საბოლოოდ ვერ შეძლო კრიზისიდან გამოსვლა. შეზღუდვების მოხსნის შემდეგ საქონლის გაყიდვის ნებართვაც კი მომხმარებელთა მოთხოვნის შემცირებას იწვევდა“, - განმარტავს ექსპერტი.
საფონოვი ასევე მიიჩნევს, რომ შრომის ბაზრის კრიზისი გამოწვეულია არა მხოლოდ კორონავირუსის აფეთქებით, არამედ გლობალური ეკონომიკური ტენდენციებითაც, რომლებიც უკვე გარკვეული ხანია მწიფდება - ნავთობის ფასების ვარდნა და მომხმარებელთა მოთხოვნის შემცირება.
„სამუშაო ადგილების რაოდენობის შემცირება მოხდა როგორც პანდემიის, ასევე მომხმარებელთა მოთხოვნის შემცირების ფონზე ბიზნესის ოპტიმიზაციის აუცილებლობის გამო, ამიტომ ეს არის ეკონომიკის ბუნებრივი რეაქცია დღეს შექმნილ გარე გარემოებებზე“, - განმარტავს ექსპერტი.
