Ուզբեկստանում սկսվել է լեզվական լայնածավալ «մաքրում», որի նպատակն է օտարերկրյա փոխառությունները փոխարինել ուզբեկական նոր տերմիններով, հայտնում է business-gazeta.ru-ն։
Ազգային ինքնությունը ամրապնդելու և ներքին մշակույթը աջակցելու համար նախատեսված այս նախաձեռնությունն արդեն բուռն քննարկումներ է առաջացրել ինչպես մասնագետների, այնպես էլ սովորական քաղաքացիների շրջանում։.
«Լեզվի մաքրում» անվամբ նախաձեռնությունը ներառում է այնպիսի տարածված բառեր, ինչպիսիք են «սելֆի» և «քեշբեկա»: Մասնագետները ենթադրում են, որ ուզբեկները կարող են փոխարենը օգտագործել «օ'զչեկիմ» և «հադա-կայթիմ» տերմինները: Այս գաղափարը սերտորեն կապված է ազգային տնտեսությանը աջակցելու նախորդ միջոցառումների հետ, երբ Ուզբեկստանի նախագահը հրամայեց կրճատել ներմուծվող ապրանքների օգտագործումը, ինչը հիշեցնում է տեղական արտադրության մեքենաների և կահույքի անցնելու նախաձեռնությունը:.
Հանրային արձագանքը այս լեզվական բարեփոխմանը տարբեր է եղել։ Սոցիալական ցանցերում օգտատերերը չեն ամաչում արտահայտել իրենց կասկածամտությունը՝ հարցնելով
- «Գուցե, արդեն իսկ հաստատված «լուսացույց» տերմինը շոշափելու փոխարեն, ավելի լուրջ հարցեր մտածենք՞»:
Շատերը ծաղրում են առաջարկվող տերմինները՝ համարելով դրանք անհարմար և գործնականում օգտակար չլինելու, ինչը կասկածի տակ է դնում դրանց ապագա ժողովրդականությունը առօրյա խոսքում:
Կրթության և լեզվաբանության մասնագետներ, ինչպիսին է Կոմիլ Ջալիլովը, նույնպես կասկածներ են հայտնում բարեփոխման իրագործելիության վերաբերյալ։ Նա օրինակ է բերում «լուսացույց» տերմինը, որն առաջարկվում է փոխարինել «йўлчироқ»-ով
- «Համատեքստից անտեղյակ մարդը կարող է մտածել, որ «йўлчироқ»-ը լապտեր է, չնայած լուսացույցի նպատակը երթևեկությունը կարգավորելն է»։
Այս դիտողությունը ընդգծում է, որ ծանոթ փոխառությունները բռնի կերպով փոխարինելու փորձը կարող է հանգեցնել շփոթության և նվազեցնել հաղորդակցության արդյունավետությունը։
Նախաձեռնության հիմնական կետերը կարող են ներկայացվել հետևյալ կերպ
- Բարեփոխման նպատակն է՝ նոր ուզբեկական բառերի մշակումը՝ օտարերկրյա փոխառությունները փոխարինելու համար։
- Կոնկրետ առաջարկություններ՝ «ўзчеким»՝ «селфи»-ի փոխարեն, «ҳадя-қайтим»՝ «кешбека»-ի փոխարեն, ինչպես նաև ուզբեկական լեզվի, գրականության և բանահյուսության ինստիտուտի կողմից առաջարկված այլ անալոգներ:
- Հանրային արձագանք. լայն արձագանք սոցիալական ցանցերում, օգտատերերի և փորձագետների կողմից արտահայտված թե՛ աջակցություն, թե՛ քննադատություն։
- Նախաձեռնության համատեքստը. բարեփոխումն իրականացվում է ներմուծումից կախվածությունը նվազեցնելու և ազգային տնտեսությունը ամրապնդելու ջանքերին զուգահեռ։
Նոր լեզվական տերմինները կարող են կենսական դեր խաղալ մշակութային ինքնության ձևավորման գործում, սակայն դրանց կիրառումը կբախվի զգալի մարտահրավերների՝ կապված առօրյա խոսքում օտար բառերի խորը արմատավորման հետ։ Մասնագետները նշում են, որ այս բարեփոխման հաջողությունը կախված է պատմական ժառանգության պահպանման և լեզուն ժամանակակից իրականությանը հարմարեցնելու միջև հավասարակշռություն պահպանելուց։.
